تو هم بايد نسبت به حقوق آنان وفادار باشى ، اگر چنين نكنى در روز رستاخيز بيش از همه دشمن دارى ، و واى بر كسى كه در پيشگاه خدا ، فقرا و مساكين ، و درخواست كنندگان و آنان كه از حقّشان محرومند ، و بدهكاران و ورشكستگان و در راه ماندگان ، دشمن او باشند و از او شكايت كنند .
2 امانت دارى
كسى كه امانت الهى را خوار شمارد ، و دست به خيانت آلوده كند ، خود و دين خود را پاك نساخته ، و درهاى خوارى را در دنيا به روى خود گشوده ، و در قيامت خوارتر و رسواتر خواهد بود ، و همانا بزرگترين خيانت ! خيانت به ملّت ، و رسواترين دغلكارى ، دغلبازى با امامان است ، با درود .
ترجمهء نامه 27
( نامه به فرماندار مصر ، محمد بن ابى بكر ، هنگامى كه او را در آغاز سال 37 هجرى به سوى مصر فرستاد ) « 1 »
1 اخلاق اجتماعى
با مردم فروتن باش ، نرمخو و مهربان باش ، گشاده رو و خندان باش . در نگاههايت ، و در نيم نگاه و خيره شدن به مردم ، به تساوى رفتار كن ، تا بزرگان در ستمكارى تو طمع نكنند ، و ناتوانها در عدالت تو مأيوس نگردند ، زيرا خداوند از شما بندگان در بارهء اعمال كوچك و بزرگ ، آشكار و پنهان خواهد پرسيد ، اگر كيفر دهد شما استحقاق بيش از آن را داريد ، و اگر ببخشد از بزرگوارى اوست .
2 اعتدال گرايى زاهدان
آگاه باشيد ! اى بندگان خدا ! پرهيزكاران از دنياى زودگذر به سلامت گذشتند و آخرت جاودانه را گرفتند . با مردم دنيا در دنياشان شريك گشتند ، امّا مردم دنيا در آخرت آنها شركت نكردند ، پرهيزكاران در بهترين خانههاى دنيا سكونت كردند ، و بهترين خوراكهاى دنيا را خوردند ، و همان لذّتهايى را چشيدند كه دنياداران چشيده بودند ، و از دنيا بهره گرفتند آنگونه كه سركشان و متكبّران دنيا بهرهمند بودند .
سپس از اين جهان با زاد و توشهء فراوان ، و تجارتى پر سود ، به سوى آخرت شتافتند .
لذّت پارسايى در ترك حرام دنيا را چشيدند ، و يقين داشتند در روز قيامت از همسايگان خدايند ، جايگاهى كه هر چه درخواست كنند ، داده مىشود ، و هر گونه لذّتى در اختيارشان قرار دارد .
هامش
( 1 ) محمّد بن ابى بكر ، نامهها و دستور العملهاى امام را جمع آورى كرده و همواره مورد مطالعه قرار مىداد و در ادارهء سياسى مصر از آن بهرمند مىگشت ، پس از هجوم عمرو عاص به مصر و شهادت محمد ، تمام نامههايى را كه در خانهء او موجود بود به شام انتقال دادند . و معاويه آنها را حفظ كرد . وليد بن عقبه به معاويه گفت اين نامهها را بسوزانيد . معاويه گفت واى بر تو آيا چنين دستور العملهاى علمى و ارزشمند را بايد سوزاند ؟ اين نامهها در خزينههاى بنى اميّه ماند تا دوران حكومت عمر بن عبد العزيز كه همه آن را به دانشمندان معرّفى كرده و از آن استفاده كردند . ( كتاب الغارات ص 251 ) .