يا بين رودخانهها قرار دهيد ، تا پناهگاه شما ، و مانع هجوم دشمن باشد ، جنگ را از يك سو يا دو سو آغاز كنيد ، و در بالاى قلّهها ، و فراز تپّهها ، ديدهبانهايى بگماريد ، مبادا دشمن از جايى كه مىترسيد يا از سويى كه بيم نداريد ، ناگهان بر شما يورش آورد ! و بدانيد كه پيشاهنگان سپاه ديدبان لشكريانند ، و ديدبانان طلايه داران سپاهند .
از پراكندگى بپرهيزيد ، هر جا فرود مىآييد ، با هم فرود بياييد ، و هر گاه كوچ مىكنيد همه با هم كوچ كنيد ، و چون تاريكى شب شما را پوشاند ، نيزه داران را پيرامون لشكر بگماريد ، و نخوابيد مگر اندك ، چونان آب در دهان چرخاندن و بيرون ريختن .
ترجمهء نامه 12
( دستور العمل نظامى ، به معقل بن قيس رياحى ، كه با سه هزار سرباز به عنوان پيشاهنگان سپاه امام به سوى شام حركت كردند ، معقل از بزرگان و شجاعان بنام كوفه بود )
احتياطهاى نظامى نسبت به سربازان پيش تاز
از خدايى بترس كه ناچار او را ملاقات خواهى كرد ، و سر انجامى جز حاضر شدن در پيشگاه او را ندارى جز با كسى كه با تو پيكار كند ، پيكار نكن ، در خنكى صبح و عصر ، « 1 » سپاه را حركت ده ، در هواى گرم لشكر را استراحت ده ، و در پيمودن راه شتاب مكن . در آغاز شب حركت نكن زيرا خداوند شب را وسيله آرامش قرار داده ، و آن را براى اقامت كردن ، نه كوچ كردن ، تعيين فرموده است . پس آسوده باش ، و مركبها را آسوده بگذار ، آنگاه كه سحر آمد و سپيده صبحگاهان آشكار شد ، در پناه بركت پروردگار حركت . هر جا دشمن را مشاهده كردى در ميان لشكرت بايست ، نه چنان به دشمن نزديك شو كه چونان جنگ افروزان باشى ، و نه آنقدر دور باش كه پندارند از نبرد مىهراسى ، تا فرمان من به تو رسد ، مبادا كينهء آنان پيش از آن كه آنان را به راه هدايت فرا خوانيد ، و درهاى عذر را بر آنان ببنديد شما را به جنگ وا دارد .
ترجمهء نامه 13
( دستور العمل امام به دو تن از اميران لشكر ، زياد بن نضر و شريح بن هانى ) « 2 »
رعايت سلسله مراتب فرماندهى
من « مالك اشتر پسر حارث » را بر شما و سپاهيانى كه تحت امر شما هستند ، فرماندهى دادم . گفته او را بشنويد ، و از فرمان او اطاعت كنيد ، او را چونان زره و سپر نگهبان خود برگزينيد ، زيرا كه مالك ، نه سستى به خرج داده و نه دچار لغزش مىشود . نه در آنجايى كه شتاب لازم است كندى دارد ، و نه آنجا كه كندى پسنديده است شتاب مىگيرد .
هامش
( 1 ) بردين : دو سرما يعنى خنكى صبح و عصر
( 2 ) در يكى از مانورهاى نظامى ، وقتى ميان دو تن از فرماندهان زياد و شريح ، اختلاف بالا گرفت امير المؤمنين عليه السّلام مالك اشتر را به سمت فرماندهى كل برگزيده به سوى آنان فرستاد .