ترجمهء خطبه 233
( هنگامى كه « جعدة بن هبيرة » خواهر زادهء امام عليه السّلام نتوانست در حضور آن حضرت سخن بگويد فرمود )
1 فصاحت و بلاغت اهل بيت عليهم السّلام
آگاه باشيد ، همانا زبان ، پارهاى از وجود انسان است ، اگر آمادگى نداشته باشد ، سخن نمىگويد ، و به هنگام آمادگى ، گفتار او را مهلت نمىدهد ، همانا ما اميران سخن مىباشيم ، درخت سخن در ما ريشه دوانده ، و شاخههاى آن بر ما سايه افكنده است . « 1 »
2 علل سقوط جامعه انسانى
خدا شما را رحمت كند ، بدانيد كه همانا شما در روزگارى هستيد كه گويندهء حق اندك ، و زبان از راستگويى عاجز ، و حق طلبان بى ارزشند ، مردم گرفتار گناه ، و به سازشكارى همداستانند ، جوانانشان بد اخلاق ، و پير مردانشان گنه كار ، و عالمشان دو رو ، و نزديكانشان سود جوينده ، نه خردسالانشان بزرگان را احترام مىكنند و نه توانگرانشان دست مستمندان را مىگيرند .
ترجمهء خطبه 234
( ذعلب يمانى از جمله احمد بن قتيبة ، از عبد الله بن يزيد ، از مالك بن دحيه نقل كرد كه در حضور امام از علّت تفاوتهاى ميان مردم پرسيدند ، امام فرمود )
علل تفاوتها ميان انسانها
علّت تفاوتهاى ميان مردم ، گوناگونى سرشت آنان است ، زيرا آدميان در آغاز ، تركيبى از خاك شور و شيرين ، سخت و نرم ، بودند ، پس آنان به ميزان نزديك بودن خاكشان با هم نزديك ، و به اندازهء دورى آن از هم دور و متفاوتند « 2 » . يكى زيبا روى و كم خرد ، و ديگرى بلند قامت و كم همّت ، يكى زشت روى و نيكوكار ، ديگرى كوتاه قامت « 3 » و خوش فكر ، يكى پاك سرشت و بد اخلاق ، ديگرى خوش قلب و آشفته عقل ، و آن ديگرى سخنورى دل آگاه است ! « 4 »
ترجمهء خطبه 235
( به هنگام غسل دادن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود )
در سوگ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
هامش
( 1 ) اشاره به علم : اوراشنnoitarO( علم خطابه و سخنورى )
( 2 ) اشاره به علم : يوژنيكسscineguE( نژاد شناسى ) و علم : اتنولوژىygolonhtE( نژاد شناسى )
( 3 ) اشاره به علم : مرفولوژىygolohproM( شكل شناسى ) و فيزيونومىymongoisyhP( قيافه شناسى )
( 4 ) اين خطبه بسيارى از مشكلات علمى نسبت به پيدايش نژادها و تفاوتهاى روانى و جسمى انسانها را بر طرف مىسازد ، و شبهات مربوط به عدل الهى را پاسخ مىدهد كه تفاوتها ، علل و عوامل طبيعى داشته و به انتخاب و اختيار و نوع تغذيه و شرائط جغرافيايى محيط زيست ارتباط دارد .