پس او ناسخ را دانسته و به آن عمل كرده ، و منسوخ را فهميده و از آن دورى جسته ، خاص و عام ، محكم و متشابه ، را شناخته ، هر كدام را در جاى خويش قرار داده است .
3 اقسام اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
گاهى سخنى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داراى دو معنا بود ، سخنى عام ، و سخنى خاص ، كسى آن را مىشنيد كه مقصود خدا و پيامبرش را از آن كلام نمىفهميد ، پس به معناى دلخواه خود تفسير مىكرد ، و بدون آن كه معناى واقعى آن را بداند ، كه براى چه هدفى صادر شد ، و چرا چنين گفته شد ، حفظ و نقل مىكرد .
همهء ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چنان نبودند كه از او چيزى بپرسند و معناى واقعى آن را درخواست كنند تا آنجا كه عدّهاى دوست داشتند عربى بيابانى يا سؤال كنندهاى از آن حضرت چيزى بپرسد و آنها پاسخ آن را بشنوند ، امّا من هر چه از خاطرم مىگذشت مىپرسيدم ، و حفظ مىكردم ، پس اين است علل اختلاف رواياتى كه در ميان مردم وجود دارد ، و علل اختلاف روايات در نقل حديث
ترجمه خطبه 211
شگفتى آفرينش پديدهها
از نشانههاى توانايى و عظمت خدا ، و شگفتى ظرافتهاى صنعت او آن است كه از آب درياى موج زننده ، و امواج فراوان شكننده ، خشكى آفريد ، و به طبقاتى تقسيم كرد ، سپس طبقهها را از هم گشود ، و هفت آسمان را آفريد ، كه به فرمان او برقرار ماندند ، و در اندازههاى معيّن استوار شدند .
و زمين را آفريد كه دريايى سبز رنگ و روان آن را بر دوش مىكشد ، زمين در برابر فرمان خدا فروتن ، و در برابر شكوه پروردگارى تسليم است ، و آب روان از ترس او ايستاد ، سپس صخرهها ، تپهها ، و كوههاى بزرگ را آفريد ، آنها را در جايگاه خود ثابت نگاه داشت ، و در قرارگاهشان استقرار بخشيد . پس كوهها در هوا و ريشههاى آن در آب رسوخ كرد ، كوهها از جاهاى پست و هموار سر بيرون كشيده و كم كم ارتفاع يافتند ، و ريشهء آن در دل زمين ريشه دوانيد ، قلّهها سر به سوى آسمان بر افراشت ، و نوك آنها را طولانى ساخت تا تكيهگاه زمين ، و ميخهاى نگهدارنده آن باشد ، سپس زمين با حركات شديدى كه داشت آرام گرفت ، تا ساكنان خود را نلرزاند ، و آنچه بر پشت زمين است سقوط نكند ، يا از جاى خويش منتقل نگردد . « 1 »
هامش
( 1 ) در اين سخنرانى و خطبههاى ديگر ، امام عليه السّلام به حركت زمين ، صدها سال قبل از كشف اين حقيقت توسّط دانشمندان رشتهء ژئوفيزيكscisyhpoeG( علم اوضاع بيرونى و طبيعى ) و ژئولوژىygoloeg( زمين شناسى ) آشكارا اشاره فرمود .