در سختىها آرام ، و در ناگواريها بردبار و در خوشىها سپاسگزار است . به آن كه دشمن دارد ستم نكند ، و نسبت به آن كه دوست دارد به گناه آلوده نشود . پيش از آن كه بر ضد او گواهى دهند به حق اعتراف مىكند ، و آنچه را به او سپردهاند ضايع نمىسازد ، و آنچه را به او تذكّر دادند فراموش نمىكند . مردم را با لقبهاى زشت نمىخواند ، همسايگان را آزار نمىرساند ، در مصيبتهاى ديگران شاد نمىشود و در كار ناروا دخالت نمىكند ، و از محدودهء حق خارج نمىشود . اگر خاموش است سكوت او اندوهگينش نمىكند ، و اگر بخندد آواز خنده او بلند نمىشود ، و اگر به او ستمى روا دارند صبر مىكند تا خدا انتقام او را بگيرد . نفس او از دستش در زحمت ، ولى مردم در آسايشند . براى قيامت خود را به زحمت مىافكند ، ولى مردم را به رفاه و آسايش مىرساند . دورى او از برخى مردم ، از روى زهد و پارسايى ، و نزديك شدنش با بعضى ديگر از روى مهربانى و نرمى است . دورى او از تكبّر و خود پسندى ، و نزديكى او از روى حيله و نيرنگ نيست .
( سخن امام كه به اينجا رسيد ، ناگهان همّام نالهاى زد و جان داد . امام عليه السّلام فرمود ) سوگند به خدا من از اين پيش آمد بر همّام مىترسيدم . سپس گفت : آيا پندهاى رسا با آنان كه پذيرندهء آنند چنين مىكند ؟
شخصى رسيد و گفت : چرا با تو چنين نكرد ؟ امام عليه السّلام پاسخ داد :
واى بر تو ، هر أجلى وقت معيّنى دارد كه از آن پيش نيفتد و سبب مشخّصى دارد كه از آن تجاوز نكند . آرام باش و ديگر چنين سخنانى مگو ، كه شيطان آن را بر زبانت رانده است . « 1 »
ترجمه خطبه 194
( از شرح خوئى بر مىآيد كه اين سخنرانى در شهر كوفه ايراد شده ) ( وصف منافقان ) خدا را بر توفيقى كه بر اطاعتش داده ، و ما را از نافرمانى باز داشته ، ستايش مىكنيم ، و از او مىخواهيم كه نعمتش را كامل ، و دست ما را به ريسمان محكمش متّصل گرداند .
1 مشكلات رسالت
و شهادت مىدهيم كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بنده و فرستاده اوست ، كه در راه رضايت حق در كام هر گونه سختى و ناراحتى فرو رفت ، و جام مشكلات و ناگواريها را سر كشيد ، روزگارى خويشاوندان او به دو رويى و دشمنى پرداختند ، و بيگانگان در كينه توزى و دشمنى با او متّحد شدند . اعراب براى نبرد با پيامبر عنان گسيخته ، و با تازيانه بر مركبها نواخته و از هر سو گرد مىآمدند ، و از دورترين سرزمين ، و فراموش شدهترين نقطهها ، دشمنى خود را بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرود آوردند .
2 سيماى منافقان
اى بندگان خدا ! شما را به ترس از خدا سفارش مىكنم ، و شما را از منافقان مىترسانم ، زيرا آنها
هامش
( 1 ) آن شخص با تفكّرات شيطانى مىخواست بگويد : آنچه را به همام گفتى واقعيّت ندارد و گر نه در جان تو نيز تأثير مىكرد ، كه امام عليه السّلام فرمود اين سخن از شيطان است ، زيرا هر كسى توان و قدرت تحمّل خاصّى دارد .