حال به نعمتهاى بزرگ الهى كه به هنگامهء بعثت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر آنان فروريخت بنگريد ، كه چگونه اطاعت آنان را با دين خود پيوند داد . و با دعوتش آنها را به وحدت رساند ! چگونه نعمتهاى الهى بالهاى كرامت خود را بر آنان گستراند ، و جويبارهاى آسايش و رفاه بر ايشان روان ساخت ! و تمام بركات آيين حق ، آنها را در بر گرفت ! در ميان نعمتها غرق گشتند ، و در خرّمى زندگانى شادمان شدند ، امور اجتماعى آنان در سايه قدرت حكومت اسلام استوار شد ، و در پرتو عزّتى پايدار آرام گرفتند ، و به حكومتى پايدار رسيدند . آنگاه آنان حاكم و زمامدار جهان شدند ، و سلاطين روى زمين گرديدند ، و فرمانرواى كسانى شدند كه در گذشته حاكم بودند ، و قوانين الهى را بر كسانى اجراء مىكردند كه مجريان احكام بودند ، و در گذشته كسى قدرت در هم شكستن نيروى آنان را نداشت ، و هيچ كس خيال مبارزه با آنان را در سر نمىپروراند .
15 علل نكوهش و سقوط كوفيان
آگاه باشيد كه شما هم اكنون دست از رشته اطاعت كشيديد ، و با زنده كردن ارزشهاى جاهليّت ، دژ محكم الهى را در هم شكستيد ، در حالى كه خداوند بر اين امّت اسلامى بر « وحدت و برادرى » منّت گذارده بود ، كه در سايهء آن زندگى كنند ، نعمتى بود كه هيچ ارزشى نمىتوان همانند آن تصوّر كرد ، زيرا از هر ارزشى گران قدرتر ، و از هر كرامتى والاتر بود .
بدانيد كه پس از هجرت ، دوباره چونان اعراب باديه نشين شدهايد ، و پس از وحدت و برادرى به احزاب گوناگون تبديل گشتهايد ، از اسلام تنها نام آن ، و از ايمان جز نشانى را نمىشناسيد ! شعار مىدهيد : آتش آرى ، ننگ هرگز ! گويا مىخواهيد اسلام را واژگون ، و پردهء حرمتش را پاره كنيد ؟ و پيمانى را كه خدا براى حفظ حرمت مسلمين در زمين ، و عامل امنيّت و آرامش مردم قرار داد بشكنيد ؟
همانا اگر شما به غير اسلام پناه بريد ، كافران با شما نبرد خواهند كرد . آنگاه نه جبرئيل و نه ميكائيل ، نه مهاجر و نه انصار ، وجود ندارند كه شما را يارى دهند ، و چارهاى جز نبرد با شمشير نداريد تا خدا در ميان شما حكم نمايد .
مردم ! از مثلهاى قرآن در باره كسانى كه عذاب و كيفر شدند ، و روزهاى سخت آنان ، و آسيبهاى شديدى كه ديدند آگاهيد ، پس وعدهء عذاب خدا را دور مپنداريد ، و به عذر اينكه آگاهى نداريد خود را گرفتار نسازيد ، و انتقام خدا را سبك ، و خود را از كيفر الهى ايمن مپنداريد ، زيرا كه خداى سبحان ، مردم روزگاران گذشته را از رحمت خود دور نساخت مگر براى ترك امر به معروف ، و نهى از منكر . پس خدا ، بىخردان را براى نافرمانى ، و خردمندان را براى ترك باز داشتن ديگران از گناه ، لعنت كرد .