و نهرها ، و سرزمينهاى سبز و هموار ، و پردرخت و ميوه ، مناطقى آباد و داراى خانهها و كاخهاى بسيار ، و آبادىهاى به هم پيوسته ، در ميان گندمزارها و باغات خرّم و پر از گل و گياه ، داراى مناظرى زيبا و پر آب ، در وسط باغستانى شادى آفرين ، و جادّههاى آباد قرار مىداد ، به همان اندازه كه آزمايش ساده بود ، پاداش نيز سبكتر مىشد .
اگر پايهها و بنيان كعبه ، و سنگهايى كه در ساختمان آن به كار رفته از زمرّد سبز ، و ياقوت سرخ ، و داراى نور و روشنايى بود ، دلها ديرتر به شك و ترديد مىرسيدند ، و تلاش شيطان بر قلبها كمتر اثر مىگذاشت ، و وسوسههاى پنهانى او در مردم كارگر نبود .
در صورتى كه خداوند بندگان خود را با انواع سختىها مىآزمايد ، و با مشكلات زياد به عبادت مىخواند ، و به اقسام گرفتارىها مبتلا مىسازد ، تا كبر و خود پسندى را از دلهايشان خارج كند ، و به جاى آن فروتنى آورد ، و درهاى فضل و رحمتش را به روىشان بگشايد ، و وسائل عفو و بخشش را به آسانى در اختيارشان گذارد .
10 پرهيز از ستمكارى
پس ، خدا را ! خدا را ! از تعجيل در عقوبت ، و كيفر سركشى و ستم بر حذر باشيد ، و از آيندهء دردناك ظلم ، و سر انجام زشت تكبّر و خود پسندى كه كمين گاه ابليس است ، و جايگاه حيله و نيرنگ اوست ، بترسيد ، حيله و نيرنگى كه با دلهاى انسانها ، چون زهر كشنده مىآميزد ، و هرگز بىاثر نخواهد بود ، و كسى از هلاكتش جان سالم نخواهد برد : نه دانشمند به خاطر دانشش ، و نه فقير به جهت لباس كهنهاش ، در امان مىباشد .
11 فلسفهء عبادات اسلامى
خداوند بندگانش را ، با نماز و زكات و تلاش در روزهدارى ، حفظ كرده است ، تا اعضا و جوارحشان آرام ، و ديدگانشان خاشع ، و جان و روانشان فروتن ، و دلهايشان متواضع باشد ، كبر و خودپسندى از آنان رخت بربندد ، چرا كه در سجده ، بهترين جاى صورت را به خاك ماليدن ، فروتنى آورد ، و گذاردن اعضاء پر ارزش بدن بر زمين ، اظهار كوچكى كردن است . و روزه گرفتن ، و چسبيدن شكم به پشت ، عامل فروتنى است ، و پرداخت زكات ، براى مصرف شدن ميوهجات زمين و غير آن ، در جهت نيازمنديهاى فقرا و مستمندان است .
به آثار عبادات بنگريد كه چگونه شاخههاى درخت تكبّر را در هم مىشكند ؟
و از روييدن كبر و خودپرستى جلوگيرى مىكند !