شيطان آنها را براى گمراه كردن مردم ، مركبهاى رام قرار داد ، و از آنان لشكرى براى هجوم به مردم ساخت ، و براى دزديدن عقلهاى شما آنان را سخنگوى خود برگزيد ، كه شما را هدف تيرهاى خويش ، و پايمال قدمهاى خود ، و دستاويز وسوسههاى خود گردانيد .
7 ضرورت عبرت از گذشتگان
مردم ! از آنچه كه بر ملّتهاى متكبّر گذشته ، از كيفرها و عقوبتها و سختگيرىها ، و ذلّت و خوارى فرود آمده عبرت گيريد ، و از قبرها و خاكى كه بر آنچه ره نهادند ، و زمينهايى كه با پهلوها بر آن افتادند پند پذيريد ، و از آثار زشتى كه كبر و غرور در دلها مىگذارد به خدا پناه ببريد ، همانگونه كه از حوادث سخت به او پناه مىبريد ! اگر خدا تكبّرورزيدن را اجازه مىفرمود ، حتما به بندگان مخصوص خود از پيامبران و امامان عليهم السلام اجازه مىداد ، در صورتى كه خداى سبحان تكبّر و خودپسندى را نسبت به آنان ناپسند ، و تواضع و فروتنى را براى آنان پسنديد ، كه چهره بر زمين مىگذارند و صورتها بر خاك مىمالند ، و در برابر مؤمنان فروتنى مىكنند ، و خود از قشر مستضعف جامعه مىباشند كه خدا آنها را با گرسنگى آزمود ، و به سختى و بلا گرفتارشان كرد ، و با ترس و بيم امتحانشان فرمود ، و با مشكلات فراوان ، خالصشان گردانيد .
پس مال و فرزند را دليل خشنودى يا خشم خدا ندانيد ، كه نشانه ناآگاهى به موارد آزمايش ، و امتحان در بىنيازى و قدرت است ، زيرا خداوند سبحان فرمود :
« آيا گمان مىكنند مال و فرزندانى كه به آنها عطا كرديم ، به سرعت نيكىها را براى آنان فراهم مىكنيم ؟ نه آنان آگاهى ندارند »
8 فلسفه آزمايشها
پس همانا خداوند سبحان بندگان متكبّر را با دوستان خود كه در چشم آنها ناتوانند مىآزمايد ، وقتى كه موسى بن عمران و برادرش هارون عليهم السّلام بر فرعون وارد شدند ، و جامههاى پشمين بتن ، و چوب دستى در دست داشتند ، و با فرعون شرط كردند كه اگر تسليم پروردگار شود ، حكومت و ملكش جاودانه بماند و عزّتش برقرار باشد ، فرعون گفت :
« آيا از اين دو نفر تعجّب نمىكنيد ؟ كه دوام عزّت و جاودانگى حكومتم را به خواستههاى خود ربط مىدهند ؟
در حالى كه در فقر و بيچارگى به سر مىبرند ؟ اگر چنين است چرا دستبندهاى طلا به همراه ندارند ؟ » اين سخن را فرعون براى بزرگ شمردن طلا و تحقير پوشش لباسى از پشم گفت ، در حالى كه اگر خداى سبحان اراده مىفرمود ، به هنگام بعثت پيامبران ، درهاى گنجها ، و معدنهاى جواهرات ، و باغات سرسبز را به روى پيامبران مىگشود ، و پرندگان آسمان و حيوانات وحشى زمين را همراه آنان به حركت در مىآورد . امّا اگر اين كار را مىكرد ، آزمايش از ميان مىرفت ، و پاداش و عذاب بىاثر مىشد ، و بشارتها و هشدارهاى الهى بىفايده مىبود ، و بر مؤمنان اجر