و اختلافات و تفاوتهاى پيچيدهاى كه در خلقت هر پديدهء حياتى نهفته است . همهء موجودات سنگين و سبك ، بزرگ و كوچك ، نيرومند و ضعيف ، در اصول حيات و هستى يكسانند ، و خلقت آسمان و هوا و بادها و آب يكى است . پس انديشه كن در آفتاب و ماه ، و درخت و گياه ، و آب و سنگ « 1 » ، و اختلاف شب و روز ، و جوشش درياها ، و فراوانى كوهها ، و بلنداى قلّهها ، و گوناگونى لغتها ، و تفاوت زبانها ، كه نشانههاى روشن پروردگارند . « 2 » پس واى بر آن كس كه تقدير كننده را نپذيرد ، و تدبير كننده را انكار كند ! گمان كردند كه چون گياهانند و زارعى ندارند ، و اختلاف صورتهايشان را سازندهاى نيست ، بر آنچه ادّعا مىكنند حجّت و دليلى ندارند ، و بر آنچه در سر مىپرورانند تحقيقى نمىكنند ، آيا ممكن است ساختمانى بدون سازنده ، يا جنايتى بدون جنايتكار باشد ؟ !
4 شگفتى آفرينش ملخ
و اگر خواهى در شگفتى ملخ سخن گو ، كه خدا براى او دو چشم سرخ ، دو حدقه چونان ماه تابان آفريد ، و به او گوش پنهان ، و دهانى متناسب اندامش بخشيده است ، داراى حواس نيرومند ، و دو دندان پيشين است كه گياهان را مىچيند ، و دو پاى داس مانند كه اشياء را بر مىدارد . كشاورزان براى زراعت از آنها مىترسند و قدرت دفع آنها را ندارند گرچه همه متّحد شوند . ملخها نيرومندانه وارد كشتزار مىشوند و آنچه ميل دارند مىخورند ، در حالى كه تمام اندامشان به اندازهء يك انگشت باريك نيست ! « 3 » .
5 نشانههاى خدا در طبيعت
پس بزرگ است خداوندى كه تمام موجودات آسمان و زمين ، خواه و ناخواه او را سجده مىكنند ، و در برابر او با خضوع چهره بر خاك مىنهند ، و رشتهء اطاعت او را در تندرستى و ناتوانى به گردن مىنهند ، و از روى ترس و بيم ، زمام اختيار خود را به او مىسپارند . پرندگان رام فرمان اويند ، و از تعداد پرها و نفسهاى پرندگان آگاه است ، برخى را پرندهء آبى و گروهى را پرنده خشكى آفريد ، و روزى آنها را مقدّر فرمود ، و اقسام گوناگون آنها را مىداند ، اين كلاغ است و آن عقاب ، اين شتر مرغ است و آن كبوتر . هر پرندهاى را با نام خاصّى فرا خواند ، و روزىاش را فراهم كرد . خدايى كه ابرهاى سنگين را ايجاد ، و بارانهاى پى در پى را فرستاد ، و سهم باران هر جايى را معيّن فرمود ، زمينهاى خشك را آبيارى كرد ، و گياهان را پس از خشكسالى روياند .
هامش
( 1 ) اشاره به علم پترولوژىygolorteP( سنگ شناسى )
( 2 ) اشاره به علم : فيلولوژىygololihP( زبان شناسى )
( 3 ) اشاره به علم : انتومولژىygolomotnE( حشره شناسى )