بايد خردسالان شما از بزرگان شما پيروى كنند ، و بزرگ سالان شما نسبت به خردسالان مهربان باشند ، و چونان ستم پيشگان جاهليّت نباشيد ، كه نه از دين آگاهى داشتند و نه در خدا انديشه مىكردند ، همانند تخم افعى در لانه پرندگان نباشيد كه شكستن آن گناه و نگهداشتن آن شر و زيانبار است . ( بجاى جوجه ، مارى از آن بيرون مىآيد ) « 1 »
2 آيندهء بنى اميّه
مسلمانان ، پس از وحدت و برادرى به جدايى و تفرقه رسيدند ، و از ريشه و اصل خويش پراكنده شدند . تنها گروهى شاخه درخت توحيد را گرفتند ، و به هر طرف كه روى آورد همسو شدند . امّا خداوند مسلمانان را به زودى براى بدترين روزى كه بنى اميّه در پيش دارند جمع خواهد كرد ، آن چنان كه قطعات پراكنده ابرها را در فصل پاييز جمع مىكند . خدا ميان مسلمانان ألفت ايجاد مىكند ، و به صورت ابرهاى فشرده در مىآورد ، آنگاه درهاى پيروزى به رويشان مىگشايد ، كه مانند سيلى خروشان از جايگاه خود بيرون مىريزند . « چونان « سيل عرم » « 2 » كه در باغستان « شهر سبا » را در هم كوبيد ، و در برابر آن سيل هيچ بلندى و تپّهاى بر جاى نماند ، نه كوههاى بلند و محكم ، و نه بر آمدگيهاى بزرگ ، توانستند برابر آن مقاومت كنند » . خداوند بنى اميّه را مانند آب در درون درّهها و رودخانهها پراكنده و پنهان مىكند ، سپس چون چشمه سارها بر روى زمين جارى مىسازد ، تا حق برخى از مردم را از بعضى ديگر بستاند ، و گروهى را توانايى بخشيده در خانههاى ديگران سكونت دهد . به خدا سوگند بنى اميّه پس از پيروزى و سلطهگرى ، همهء آنچه را كه به دست آوردند از كفشان مىرود ، چنان كه چربى بر روى آتش آب شود !
3 علل پيروزى و شكست ملّتها
اى مردم ! اگر دست از يارى حق بر نمىداشتيد ، و در خوار ساختن باطل سستى نمىكرديد ، هيچ گاه آنان كه به پايهء شما نيستند در نابودى شما طمع نمىكردند ، و هيچ قدرتمندى بر شما پيروز نمىگشت ، امّا چونان امّت بنى اسراييل در حيرت و سرگردانى فرو رفتيد ، به جانم سوگند سرگردانى شما پس از من بيشتر خواهد شد . چرا كه به حق پشت كرديد ، و با نزديكان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بريده به بيگانهها نزديك شديد . آگاه باشيد ! اگر از امام خود پيروى مىكرديد ، شما را به راهى هدايت مىكرد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رفته بود ، و از اندوه بيراهه رفتن در امان بوديد ، و بار سنگين مشكلات را از دوش خود بر مىداشتيد .
ترجمه خطبه 167
( سخنرانى امام عليه السّلام در آغاز خلافت در سال 35 هجرى ، نوشتند كه نخستين سخنرانى آن حضرت است )
1 ويژگىهاى قرآن
همانا خداوند بزرگ كتابى هدايتگر فرستاد ، نيكى و بدى ، خير و شر را آشكارا در آن بيان فرمود . پس راه نيكى در پيش گيريد ، كه هدايت شويد .
هامش
( 1 ) شتر مرغ يا پرندهء سنگخواره ، در شن زار تخم مىگذاشت كه شبيه تخم مار و افعى بود ، و مردم از تشخيص آن عاجز بودند . فكر مىكردند تخم پرنده است ولى ناگاه مارى از آن بيرون مىآمد .
( 2 ) سيل بزرگى كه خدا در يمن جارى ساخت كه « سدّ مأرب » را شكست و بنام « سيل عرم » دولت كافر « سبا » را نابود و باغهاى سرسبز آن سامان را از بيخ و بن بركند و اشاره است به آيهء 16 سورهء سبا .