راهها روشن است ، و نشانههاى دين برپاست . پس بدان كه برترين بندگان خدا در پيشگاه او رهبر عادل است كه خود هدايت شده و ديگران را هدايت مىكند ، سنّت شناخته شده را بر پا دارد ، و بدعت ناشناخته را بميراند . سنّتها روشن و نشانههايش آشكار است ، بدعتها آشكار و نشانههاى آن بر پاست ، و بدترين مردم نزد خدا ، رهبر ستمگرى است كه خود گمراه و مايهء گمراهى ديگران است ، كه سنّت پذيرفته را بميراند ، و بدعت ترك شده را زنده گرداند .
من از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شنيدم كه گفت :
« روز قيامت رهبر ستمگر را بياورند كه نه ياورى دارد و نه كسى از او پوزش خواهى مىكند ، پس او را در آتش جهنم افكنند ، و در آن چنان مىچرخد كه سنگ آسياب ، تا به قعر دوزخ رسيده به زنجير كشيده شود » من تو را به خدا سوگند مىدهم كه امام كشته شدهء اين امّت مباشى ، چرا كه پيش از اين گفته مىشد . « در ميان اين امّت ، امامى به قتل خواهد رسيد كه در كشتار تا روز قيامت گشوده خواهد شد و كارهاى امّت اسلامى با آن مشتبه شود ، و فتنه و فساد در ميانشان گسترش يابد ، تا آنجا كه حق را از باطل نمىشناسند ، و به سختى در آن فتنهها غوطهور مىگردند » .
براى مروان « 1 » چونان حيوان به غارت گرفته مباش كه تو را هر جا خواست براند ، آن هم پس از ساليانى كه از عمر تو گذشته « 2 » و تجربهاى كه به دست آوردهاى .
( عثمان گفت « با مردم صحبت كن كه مرا مهلت دهند تا از عهدهء ستمى كه به آنان رفته بر آيم » ) امام عليه السلام فرمود : آنچه در مدينه است به مهلت نياز ندارد ، و آنچه مربوط به بيرون مدينه باشد تا رسيدن فرمانت مهلت دارند .
ترجمه خطبه 165
( برخى از شارحان نوشتند كه اين خطبه در شهر كوفه ايراد شد )
1 شگفتى آفرينش انواع پرندگان
خداوند پديدههاى شگفتى از جانداران حركت كننده ، و بىجان ، برخى ساكن و آرام « 3 » ، بعضى حركت كننده و بى قرار ، آفريده است ، و شواهد و نمونههايى از لطافت صنعتگرى و قدرت عظيم خويش بپاداشته ، چندان كه تمام انديشهها را به اعتراف واداشته ، و سر به فرمان او نهادهاند ، و در گوشهاى ما بانگ براهين يكتايى او پيچيده است « 4 » . آنگونه كه پرندگان گوناگون را بيافريد ،
هامش
( 1 ) مروان يهودى زاده ، داماد عثمان و منشى او بود و در او نفوذ بسيارى داشت ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم او و پدرش را تبعيد كرده بود ، در زمان عثمان آزاد و داماد و سپس همه كارهء او گرديد كه او را عامل اصلى كشته شدن عثمان مىدانند .
( 2 ) عثمان هشتاد سال عمر كرد .
( 3 ) اشاره به علم : زوئولوژىygolooZ( حيوان شناسى )
( 4 ) . اشاره به علم : منوتيسمmsiehtonoM( علم توحيد )