اى بندگان خدا ، شما را به ترك دنيايى سفارش مىكنم كه شما را رها مىسازد ، گر چه شما جدايى از آن را دوست نداريد ، دنيايى كه بدنهاى شما را كهنه و فرسوده مىكند با اينكه دوست داريد همواره تازه و پاكيزه بمانيد .
شما و دنيا به مسافرانى مانيد كه تا گام در آن نهند ، احساس دارند كه به پايان راه رسيدهاند ، و تا قصد رسيدن به نشانى كردهاند ، گويا بدان دست يافتند ، در حالى كه تا رسيدن به هدف نهايى هنوز فاصلههاى زيادى است . چگونه مىتواند به مقصد رسد كسى كه روز معيّنى در پيش دارد ؟ و از آن تجاوز نخواهد كرد ! مرگ به سرعت او را مىراند ، و عوامل مختلف او را بر خلاف خواسته خود از دنيا جدا مىسازد .
2 روش برخورد با دنيا
پس در عزّت و ناز دنيا بر يكديگر پيشى نگيريد ، و فريب زينتها و نعمتها را نخوريد و مغرور نشويد و از رنج و سختى آن نناليد و ناشكيبا نباشيد ، زيرا عزّت و افتخارات دنيا پايان مىپذيرد ، و زينت و نعمتهايش نابود مىگردد ، و رنج و سختى آن تمام مىشود ، و هر مدّت و مهلتى در آن به پايان مىرسد ، و هر موجود زندهاى به سوى مرگ مىرود .
آيا نشانههايى از زندگى گذشتگان كه بر جا مانده شما را از دنيا پرستى باز نمىدارد ؟
و اگر خردمنديد آيا در زندگانى پدرانتان آگاهى و عبرت آموزى نيست ؟ مگر نمىبينيد كه گذشتگان شما باز نمىگردند ؟ و فرزندان شما باقى نمىمانند ؟ مگر مردم دنيا را نمىنگريد كه در گذشت شب و روز حالات گوناگونى دارند : يكى مىميرد و بر او مىگريند ، و ديگرى باقى مانده به او تسليت مىگويند ، يكى ديگر بر بستر بيمارى افتاده ديگرى به عيادت او مىآيد ، و ديگرى در حال جان كندن است ، و دنيا طلبى در جستجوى دنياست كه مرگ او را در مىيابد ، و غفلت زدهاى كه مرگ او را فراموش نكرده است ، و آيندگان نيز راه گذشتگان را مىپويند .
به هوش باشيد ! مرگ را كه نابود كننده لذّتها و شكنندهء شهوتها و قطع كنندهء آرزوهاست ، به هنگام تصميم بر كارهاى زشت ، به ياد آوريد ، و براى انجام واجبات ، و شكر در برابر نعمتها و احسان بى شمار الهى ، از خدا يارى خواهيد .
ترجمه خطبه 100
( نوشتهاند كه اين سخنرانى را در جمعهء سوّم ايّام خلافت خود در سال 35 هجرى در روز جمعه ايراد فرمود )
1 شناخت خدا
ستايش خداوندى را سزاست كه احسان فراوانش بر آفريدهها گسترده و دست كرم او براى بخشش گشوده است .