بندگان خدا ! خود را بسنجيد قبل از آن كه مورد سنجش قرار گيريد ، پيش از آن كه حسابتان را برسند حساب خود را برسيد ، و پيش از آن كه راه گلو گرفته شود نفس راحت بكشيد ، و پيش از آن كه با زور شما را به اطاعت وادارند ، فرمانبردار باشيد .
بدانيد همانا آن كس كه خود را يارى نكند و پند دهنده و هشدار دهنده خويش نباشد ، ديگرى هشدار دهنده و پند دهندهء او نخواهد بود .
ترجمه خطبه 91
« خطبه اشباح » ( مسعدة بن صدقه از امام صادق عليه السّلام نقل كرد ، روزى در مسجد كوفه شخصى به امام على عليه السّلام گفت خدا را آنگونه توصيف كن كه گويا با چشم سر او را ديدهايم ، امام به خطابه برخاست ، مسجد پر از مردم شد ، در حالى كه خشمناك بود و رنگ صورت امام تغيير كرده بود فرمود ) « 1 »
1 خدا شناسى
ستايش خدايى را سزاست كه نبخشيدن بر مال او نيفزايد ، و بخشش او را فقير نسازد ، زيرا هر بخشندهاى جز او ، اموالش كاهش يابد ، و جز او هر كس از بخشش دست كشد مورد نكوهش قرار گيرد . اوست بخشندهء انواع نعمتها و بهرههاى فزاينده و تقسيم كنندهء روزى پديدهها ، مخلوقات همه جيره خوار سفرهء اويند ، كه روزى همه را تضمين ، و اندازهاش را تعيين فرمود . به مشتاقان خويش و خواستاران آنچه در نزد اوست راه روشن را نشان داد ، سخاوت او را در آنجا كه از او بخواهند ، با آنجا كه از او درخواست نكنند ، بيشتر نيست . خدا اوّلى است كه آغاز ندارد ، تا پيش از او چيزى بوده باشد ، و آخرى است كه پايان ندارد تا چيزى پس از او وجود داشته باشد . مردمك چشمها را از مشاهده خود باز داشته است . زمان بر او نمىگذرد تا دچار دگرگونى گردد ، و در مكانى قرار ندارد تا پندار جابجايى نسبت به او روا باشد . اگر آنچه از درون معادن كوهها بيرون مىآيد ، و يا آنچه از لبان پر از خنده صدفهاى دريا خارج مىشود ، از نقرههاى خالص ، و طلاهاى ناب « 2 » ، درهاى غلطان ، و مرجانهاى دست چين ، همه را ببخشد ، در سخاوت او كمتر اثرى نخواهد گذاشت ، و گستردگى نعمتهايش را پايان نخواهد داد ، در پيش او آنقدر از نعمتها وجود دارد كه هر چه انسانها درخواست كنند تمامى نپذيرد ، چون او بخشندهاى است كه درخواست نيازمندان چشمهء جود او را نمىخشكاند ، و اصرار و درخواستهاى پياپى او را به بخل ورزيدن نمىكشاند .
هامش
( 1 ) توحيد شيخ صدوق ص 48 .
( 2 ) اشاره به علم : تلژلوژىygol , gtleT( فلز شناسى ) و متالوژىygoilateM( استخراج فلزّات )