ترجمه خطبه 80
( پس از جنگ جمل و فرونشاندن شورش بصره در سال 36 هجرى ماه جمادى الثّانى در مسجد شهر بصره فرمود )
1 بيان تفاوتهاى زنان و مردان
اى مردم ! همانا زنان در مقايسه با مردان ، در ايمان ، و بهرهورى از اموال ، و عقل متفاوتند ، « 1 » اما تفاوت ايمان بانوان ، بر كنار بودن از نماز و روزه در ايّام « عادت حيض » آنان است ، و اما تفاوت عقلشان با مردان بدان جهت كه شهادت دو زن برابر شهادت يك مرد است ، و علّت تفاوت در بهره ورى از اموال آن كه ارث بانوان نصف ارث مردان است .
2 مدّيريت خانوادگى
پس ، از زنان بد ، بپرهيزيد و مراقب نيكانشان باشيد ، در خواستههاى نيكو ، همواره فرمانبردارشان نباشيد ، تا در انجام منكرات طمع ورزند .
« 2 »
ترجمه خطبه 81
( برخى از شارحان گفتند اين خطبه در شهر كوفه ايراد شد )
تعريف زهد و پارسايى
اى مردم ، زهد يعنى كوتاه كردن آرزو « 3 » ، و شكرگزارى برابر نعمتها ، و پرهيز در برابر محرّمات . پس اگر نتوانستيد همهء اين صفات را فراهم سازيد ، تلاش كنيد كه حرام بر صبر شما غلبه نكند ، و در برابر نعمتها ، شكر يادتان نرود . چه اينكه خداوند با دلائل روشن و آشكار ، عذرها را قطع ، و با كتابهاى آسمانى روشنگر ، بهانهها را از بين برده است .
ترجمه خطبه 82
( برخى از شارحان گفتند اين خطبه در شهر كوفه در شناساندن دنيا ايراد شد )
دنيا شناسى
چگونه خانهء دنيا را توصيف كنم كه ابتداى آن سختى و مشقّت ، و پايان آن نابودى است ؟ در حلال دنيا حساب ، و در حرام آن عذاب است . كسى كه ثروتمند گردد فريب مىخورد ، و آن كس كه نيازمند باشد اندوهناك است ، و تلاش كنندهء دنيا به آن نرسد ، و به رها كنندهء آن ، روى آورد . كسى كه با چشم بصيرت به آن بنگرد او را آگاهى بخشد ، و آن كس كه چشم به دنيا دوزد كور دلش مىكند .
هامش
( 1 ) ظاهر اين خطبه ، و كلمهء « نواقص » مخالف آيات قرآن كريم ، و عقائد و فلسفه اسلامى است ، اگر بگوئيم كه خدا نيمى از انسانها « زنان » را ناقص آفريد ) تنها راه جمع آن است كه در واژهء « نواقص » تصرّف كنيم و معناى آن را « تفاوت » و « اختلاف » بدانيم كه در لغت و واژههاى قرآن نيز به جاى يكديگر استعمال شدهاند ، آنگاه تضادّ ظاهرى اين خطبه با قرآن كريم و مبانى اعتقادى بر طرف مىشود ، كلمهء « نواقص » در اينجا يعنى تفاوت و تفاوت در آيه 3 ملك« ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ »يعنى نقص و كاستى ، امام مىخواهد بفرمايد كه زن و مرد هر كدام روحيّات و صفات مخصوص به خود را دارند ، و جايگاه هر كدام بايد حفظ گردد ، پس عائشه را كه يك زن است ، سوار بر شتر ، فرمانده خود قرار ندهيد كه شورش بصره را به پا كند ، و آن همه خون مسلمانان را بر زمين ريزد .
( 2 ) اشاره به علم : و من لوژىygolnamoW( زن شناسى )
( 3 ) اشاره به علم : استيسيسمmsicitecsA( زهد شناسى )