و توانش . آنان قومى هستند كه براى نجات از بردگى يا كشته شدن خود ، فديه مىدهند . پس به هر مقدار كه توان داشته باشند ، جزيه گرفته مىشود . امام مىتواند تا زمانى كه آنان اسلام بياورند ، جزيه گرفتن را ادامه بدهد زيرا خداوند فرموده است : تا زمانى كه با خضوع و خوارى ، جزيه را به دست خود بپردازند و چگونه او خضوع خواهد داشت اگر هيچ نگرانى و ناراحتى از آنچه كه از او گرفته مىشود نداشته باشد و هيچ ذلّتى براى خود احساس نكند تا متألّم شود و اسلام بياورد ؟ »
3 - اسماعيل بن فضل هاشمى مىگويد : از امام صادق عليه السلام پرسيدم دربارهء مردى كه زمينى از زمينهاى خراجى اهل ذمّه را اجاره كرده است در حالى كه صاحبان آن راضى نيستند ، و سلطان ، آن زمين را ، چه صاحبش از استفاده آن عاجز باشد يا نباشد ، به ديگران واگذار مىكند . فرمود :
« إذا عجز أربابها عنها فلك أن تأخذها ، إلّاأن يضارّوا ، وإن أعطيتهم شيئاً فسخت أنفسهم بها لكم فخذوها » . الحديث « 1 »
« اگر صاحبان آن عاجز باشند از استفادهء آن ، تو مىتوانى آن زمين را بگيرى مگر اينكه آنها ضرر و زيان ببينند و اگر چيزى به آنها داده باشى و آنها زمين را به شما ببخشند ، پس آن را بگيريد . . . »
4 - روايت شده كه حضرت على عليه السلام مردى را بر « عكبرا » گماشت و در حضور مردم به او گفت :
« لا تدعن لهم درهماً من الخراج .
« يك درهم از خراج را براى آنان باقى نگذارى . »
و با او تند سخن گفت و سپس فرمود : « در نيمهء روز نزد من بيا . »
او آمد حضرت گفت :
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعه ، ج 11 ، باب 72 ، ص 121 ، حديث 4 .