و آيد خداى تو و فريشته صف صف .
آرند آن روز دوزخ آن روز ياد كند آدمى ، و چگونه باشد او را ياد كردن .
گويد كاشكى من پيش داشتمى ( 1 ) براى زندگانيم .
آن روز نكند عذاب او كس را .
و بند ننهد بند او كس را .
اى جان آرميده .
باز گرد با خدايت خشنود پسنديده .
در شود در بندگان من .
و در شو در بهشت من [ 112 - ر ] .
قوله : * ( وَالْفَجْرِ ، وَلَيالٍ عَشْرٍ ) * ، الايات . قديم - جلّ جلاله - قسم كرد به فجر ، و اين « واو » قسم راست . مفسّران خلاف كردند در آن كه مراد چيست به فجر .
عبد اللَّه عبّاس گفت : جملهء روز خواست چنان كه در سورة و الليل قسم كرد به جملهء شب ، و چنان كه در عقيب اين آيت قسم كرد به جملهء شب . عطيّه گفت :
قسم است به نماز بامداد . عثمان بن محيصن گفت : قسم است به صبح محرّم ، و قتاده هم اين گفت براى آن كه اوّل سال است ، كأنّ السنة تتفجر منه . ضحّاك گفت : مراد صبح ذو الحجة است به مناسبت * ( وَلَيالٍ عَشْرٍ ) * . عكرمه گفت و زيد بن أسلم كه : مراد صبح همه روزهاست . مقاتل گفت : بامداد همه سال است .
بعضى دگر گفتند : سنگهاست كه آب از او بيرون مىآيد ، لقوله : وَإِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْه الأَنْهارُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْه الْماءُ ( 2 ) . بعضى دگر گفتند :
هامش
( 1 ) . آج : فرا پيش فرستادمى .
( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 74 .