جزا دادند ( 1 ) كافران را به آنچه كرده بودند [ 79 - پ ] ؟
قوله : * ( وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ ) * ، الايات ، حق تعالى در اين آيت تهديد كرد و وعيد آنان را كه چون چيزى سنجند يا پيمايند كم سنجند و به كم پيمايند . و التطفيف ، التقليل ، و اشتقاقه من الطَّفيف و هو القليل اليسير ، يقال : هذه تافة نزر قليل طفيف زهيد براض وتح نكد حقير به يك معنى . گفت : واى آنان كه حقّ مردمان به تمام به ايشان ندهند ( 2 ) نقصان كنند .
آنگه وصف كرد ايشان را ، گفت : * ( الَّذِينَ ) * ، آنان كه چون چيزى پيمايند بر مردمان تمام بستانند . در « على » دو قول گفتند . كوفيان گفتند : « على » به معنى « من » است ، يعنى إذا اكتالوا من النّاس ، و ايشان گويند حروف الصّفات يقوم بعضها مقام بعض ، و اين قاعده بنزديك بصريان درست نيست . بصريان گفتند :
آيت بر ظاهر خود است ، و معنى قوله : * ( عَلَى النَّاسِ ) * ، يعنى إذا اكتالوا لأنفسهم على النّاس ، چون براى خود پيمايند بر مردمان ، و « على » متناقض « لام » ( 3 ) باشد ، يقال : هذا الأمر له أو عليه ، و شهد له خلاف شهد عليه ، و دعا له خلاف دعا عليه و مانند اين بسيار است . پس معنى آن باشد كه چنان پيمايند ( 4 ) كه او را باشد و بر خصم او باشد . * ( يَسْتَوْفُونَ ) * ، تمام بستانند .
* ( وَإِذا كالُوهُمْ ) * ، و چون خود پيمايند براى ايشان ، يعنى ايشان را بايد دادن به مردمان تا بر ايشان سنجند . * ( يُخْسِرُونَ ) * ، كم پيمايند و كم سنجند ، يقول العرب :
كلته و كلت [ له ] ( 5 ) و وزنته الطعام و وزنت له بمعنى ، و فرّاء گفت : اين لغت اهل
هامش
( 1 ) . آج : هيچ ثواب دهند .
( 2 ) . كا ، آد ، گا و .
( 3 ) . اساس : لازم كه چون خطا مىنمود ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : پيمايد .
( 5 ) . اساس : ندارد ، كه چون ضرور مىنمود با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .