شركتى ( 1 ) و انبازى در آن مال ( 2 ) و ملكى كه ( 3 ) شما را روزى كردم ، چون بندگان شما كه مملوك شمااند با شما شركت ندارند در ملك شما ، از كجا ( 4 ) آنچه آفريده و مخلوق من است با من شريك باشد ! قتاده گفت : چنان كه نپسندى ( 5 ) كه بندگان و زير دستان شما با شما شريك باشند ( 6 ) در فراش ، همچنين مپسندى كه بندگان من با من شريك باشند در معبودى . و مورد مثل ( 7 ) ، مورد انكار و تقريع است مر مشركان را . و قوله : * ( تَخافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ ) * ، از ايشان چنان مىترسى كه از خود .
ابو مجلز گفت : [ مراد آن است كه از ايشان ترسى كه اتلاف مال كنند ، چنان كه از جهت خود ترسى ، و قيل ] ( 8 ) : كخيفة بعضكم بعضا من الشّركاء .
عبد اللَّه عبّاس گفت : ترسى كه به ( 9 ) ميراث به ايشان رسد ، چنان كه بعضى از بعضى ميراث مىگيرى ( 10 ) . و گفتند : مىترسى از ايشان كه با شما مشاركت كنند در مالهاتان ، چنان كه از خود ترسى ( 11 ) . * ( كَذلِكَ نُفَصِّلُ الآياتِ ) * ، ما آيات را چنين تفصيل دهيم براى عاقلان .
* ( بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ) * ، آنگه اين كافران اين معنى را كار بستهاند ( 12 ) كه تابع هواى نفس خودند بى علمى و بصيرتى هوا پرستند 1 » ، و مثله قوله :
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه ( 14 ) . . . ، و از آن جا علمى نيست ايشان را كه در ادلَّه نظر نكردهاند . آنگه گفت : * ( فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّه ) * ، كه ره نمايد آن را كه خداى گمراه كند ؟ يعنى كه توفيق دهد آن را كه خداى او را خذلان كند ؟ يا ( 15 ) كه مؤمن
هامش
( 1 ) . آط : شركت .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : مالى .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا من .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 5 ) . نپسندى / نپسنديد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : زير دستان شما بنزديك شما باشند .
( 7 ) . آط ، آب ، آز ، مش : آيت .
( 8 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا ندارد .
( 10 ) . مىگيرى / مىگيريد ، آب ، آز ، مش : مىگيرند .
( 11 ) . مش : مىترسيد .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : كاربستند .
( 13 ) . آط : هواى پرستدند ، آب ، آز ، مش : هوا پرستيدند .
( 14 ) . سورهء جاثيه ( 45 ) آيهء 23 .
( 15 ) . آط ، آج ، لب : تا .