زمين شرك مقام كردن .
* ( وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، آنگه گفت : آنان كه ايمان دارند و عمل صالح كنند . * ( لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفاً ) * ، ما ايشان را [ 205 - ر ] جاى دهيم و مقام سازيم از بهشت در غرفههاى بلند و درجات رفيع .
اهل كوفه خواندند مگر عاصم : « لنثوينّهم » ، بالثّاء من الاثواء ، من قولهم : ثوى فلان بالمنزل و اثويته انا ، ما بداريم ايشان را و مقام دهيم . و باقى قرّاء « لنبوّئنّهم » ، من التّبوئة ، يقال : تبوّء المكان و بوّأته المكان . * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * ، كه در زير آن غرفهها جويها روان باشد . * ( خالِدِينَ فِيها ) * ، و ايشان در آن جا مخلَّد و مؤبّد باشند .
* ( نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ ) * ، نيك جز است و ثواب و ( 1 ) مزد بهشت كار كنندگان را .
* ( الَّذِينَ صَبَرُوا ) * ، آنان كه شكيبايى كنند بر رنجها از تحمّل مشّاق تكليف و اذيّت و بليّت كافران ، و توكّل بر خداى خود كنند .
* ( وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا ) * ، سبب نزول آيت آن بود كه رسول - عليه السّلام - گفت آن جماعتى را كه در مكّه مانده بودند از مسلمانان و هجرت نكرده بودند كه :
هجرت كنى با مدينه ، و با مشركان مجاورت مكنى .
گفتند : ما به مدينه چون آييم ، و ما را آن جا سراى و ملكى و عقارى نيست ؟ آن جانان از كجا آريم ، و وجه معاش ما از كجا ( 2 ) باشد ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد ، گفت : * ( وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا ) * ، بس جانور و ( 3 ) رونده كه خداى راهست ، كه او آن جا كه رود روزى خود با خود بر نگيرد ، خدايش روزى دهد [ آن جا كه باشد از طيور و بهايم و انواع مرتزقه . * ( وَإِيَّاكُمْ ) * ، و نيز خداى شما را روزى دهد ] ( 4 ) .
* ( وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ) * ، السّميع ( 5 ) لأقوالكم ، العليم باحوالكم ، مىشنود ( 6 ) آنچه مىگوى ( 7 ) ، مىداند آنچه در دل دارى .
عبد اللَّه عمر گفت : با رسول - عليه السّلام - در حايطى رفتم از آن بعضى انصار .
هامش
( 1 ) . آب ، لب ، آز : ندارد .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : چه .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 4 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : و هو السّميع .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : و شنود .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها و .