* ( أَتى أَمْرُ اللَّه فَلا تَسْتَعْجِلُوه ، ) * ، [ فرمان خداى ، يعنى عذاب خداى آمد تعجيل مكنى .
نضر بن حارث را روز بدر به صبر بكشتند ، ضحّاك گفت : امر اللَّه ، احكام و حدود و فرايض است ، و قوله : * ( فَلا تَسْتَعْجِلُوه ) * ] ( 1 ) چنان است كه گفت : وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى ( 2 ) إِلَيْكَ وَحْيُه ، و اين قول ضعيف است براى آن كه در هيچ خبر نيامد كه صحابه استعجال كردند به احكام شرع پيش آن كه ( 3 ) فرود آمد ( 4 ) .
امّا مستعجلان عذاب ( 5 ) بسيار بودند . * ( سُبْحانَه وَتَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ ) * ، منزّه است ( 6 ) و متعالى از آن كه به او ( 7 ) شرك آرند . و تسبيح در لغت بر چهار قسمت ( 8 ) آمد :
يكى به معنى تنزيه و تبعيد ، مثل قوله : سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِه ( 9 ) ، و بيشتر لفظ « سبحان » بر اين معنى است ، و على هذا قول الشاعر :
أقول لمّا جاءني ( 10 ) فخره
سبحان من علقمة الفاخر
و دوم به معنى استثناء فى قوله : لَوْ لا تُسَبِّحُونَ ( 11 ) ، اى هلَّا يستثنون ( 12 ) ، و سهام ( 13 ) به معنى نماز ، فى قوله : فَلَوْ لا [ أَنَّه ] ( 14 ) كانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ ( 15 ) أى من المصلَّين . و قوله : سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ( 16 ) ، و قوله : فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ . . . ( 17 ) ، چهارم به معنى نور ، چنان كه در حديث آمد :
لولا سبحات وجهه
، اى نور وجهه . حمزه و كسائى خواندند . تشركون ، به « تا » ى خطاب ، حملا على قوله : * ( فَلا تَسْتَعْجِلُوه ) * ، و باقى قرّاء به « يا » .
* ( يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه ) * ، عامّهء قرّاء خواندند : « ينزّل » به ضمّ « يا » و كسر « زاء » من التّنزيل و اضافة الفعل إلى اللَّه تعالى ، و بيشتر مكّيان و بصريان به تخفيف
هامش
( 1 ) . اساس : افتادگى دارد ، از قم آورده شد .
( 2 ) . آب : يقيضى .
( 3 ) . آز : پيش از آن كه .
( 4 ) . قم : فرو آمد .
( 5 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : از مشركان .
( 6 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب او .
( 7 ) . قم ، آج ، لب : با او .
( 8 ) . قم ، آز : قسم .
( 9 ) . سورهء بنى اسرائيل 17 آيهء 1 .
( 10 ) . آط ، آب ، آز : جاء فى .
( 11 ) . سورهء قلم 68 آيهء 28 .
( 12 ) . قم : تستثنون .
( 13 ) . آب ، آز ، آج ، لب : سيم .
( 14 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 15 ) . سورهء صافّات 37 آيهء 143 .
( 16 ) . سورهء اعلى 87 آيهء 1 .
( 17 ) . سورهء نصر 110 آيهء 3 .