باشند بر ايشان ( 1 ) به ضرب و عذاب و سياط ، تازيانه بر روى و پشت ايشان مىزنند و مىگويند : جان بدهى . و بعضى دگر گفتند معنى * ( أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ ) * ، آن است كه گويند : خويشتن برهانى ( 2 ) اگر توانى ( 3 ) بر طريق استهزاء .
* ( الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ ) * ، و نيز گويند : امروز پاداشت كنند شما را عذاب هوان و خوارى ، و « هون » هوان باشد ، و « هون » رفق و مدارا باشد ، قال اللَّه تعالى : وَعِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً ( 4 ) .
قال الشّاعر ( 5 ) :
هونا فما ان يردّ الدّهر من فاتا
لا تهلكن أسفا في إثر من ماتا
أى رفقا ، و « هون » به معنى هوان آمده است .
همچنين قال عامر بن جوين :
تهين النّفوس و هون النّفو
س عند الكريهة اعلى لها
و لغت معروف در معنى « هوان » هون است بضمّ الهاء قال ذو الاصبع العدوانىّ :
اذهب اليك فما امّي براعية
ترعى المحاض و لا اغضي على الهون
و باقر - عليه السّلام - گفت : عذاب الهون تشنگى باشد در وقت مرگ .
* ( بِما كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّه غَيْرَ الْحَقِّ ) * ، اين « با » بدل ( 6 ) و مجازات است ، به بدل و جزاى آن كه شما بر خدا گفتى ( 7 ) بنا حق ، يعنى آن دروغها كه بر خداى نهادى ( 8 ) .
* ( وَكُنْتُمْ عَنْ آياتِه تَسْتَكْبِرُونَ ) * ، و از آيات او استكبار و تكبّر كردى ( 9 ) ، و در آيت دليل است بر آن كه جزا بر ( 10 ) عمل باشد و عقوبت بر گناه بخلاف قول مجبّره .
قوله : * ( وَلَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى ) * ، آنگه حق تعالى حكايت كرد آن كه با كافران خواهد گفت روز قيامت بر سبيل تعبير ( 11 ) و سرزنش ، گفت : آمدى ( 12 ) به ما اى كافران
هامش
( 1 ) . مج ، وز : دست بر ايشان گشاده باشند .
( 2 ) . مج ، وز ، مت ، مل ، مر : برهانيد .
( 3 ) . مج ، وز ، مت ، مل ، آف ، مر : توانيد .
( 4 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 63 .
( 5 ) . وز شعر .
( 6 ) . اساس : اين بدل يا ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 7 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لب ، مر : گفتيد .
( 8 ) . مج ، وز ، مت ، آف ، آج ، لب ، مل ، آف ، مر : نهاديد .
( 9 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لب ، آف ، مر : كرديد .
( 10 ) . اساس ، آج ، لب : جزاى ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 11 ) . وز ، آج ، لب : تغيّر .
( 12 ) . مج ، وز ، مت ، آف ، مل ، مر : آمديد .