امروز حلال كردند شما را پاكها و طعام آنان كه ايشان را كتاب دادند حلال است شما را و طعام شما حلال است ايشان را و زنان آزاد ( 1 ) از زنان مؤمن و زنان آزاد ( 2 ) و پارسا از آنان كه دادند ايشان را كتاب از پيش ايشان ، چون بدهيد ايشان را مهرهايشان نكاح كننده جز زنا كننده و نه گيرندهء دوستان ( 3 ) و هر كه كافر شود به ايمان ضايع باشد كار او و او در سراى باز پسين از زيانكاران باشد .
قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ) * ، خداى تعالى به اين آيت خطاب كرد با جملهء مسلمانان و آنچه بيرون از مسلمانان ( 4 ) از جمله كافران هم داخلاند در اين تكليف [ به ] ( 5 ) دليلى ديگر ، * ( أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ) * ، خداى تعالى فرمود مكلَّفان را كه وفا كنند ( 6 ) به عهدها ( 7 ) . و فى به عهده و اوفى وفاء و ايفاء . « و فى » لغت عامّهء عرب است و « اوفى » لغت اهل حجاز است ، و لغت قرآن بر اين است فى قوله : وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ ( 8 ) . . . ، وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ ( 9 ) . . . ، وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّه إِذا عاهَدْتُمْ ( 10 ) . . . ،
و العقود جمع عقد و عقد و عهد و ميثاق ، نظايراند . و گفتهاند عقد بليغتر از عهد باشد .
قال الحطيئة :
قوم اذا عقدوا عقدا لجارهم
شدّوا ( 11 ) العناج و شدّوا فوقه الكربا
و اهل تأويل خلاف كردند در آن كه مراد به اين پيمان چيست ؟
هامش
( 2 - 1 ) . آج ، لب : زنان پاكدامن ، لت ، زنان كه شوهر دارند .
( 3 ) . آج ، لب : گيرندگان دوستان نهانى .
( 4 ) . آج : از مسلمانند ، مر : آنچه از بيرون مسلماناناند ، لت : از مسلمانانند .
( 5 ) . اساس : ندارد ، از وز افزوده شد .
( 6 ) . مر ، لت : كنيد .
( 7 ) . آج ، لب ، مر ، لت يقال .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 40 .
( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 177 .
( 10 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 91 .
( 11 ) . اساس ، وز ، مت : اشدّوا ، با توجّه به ديگر نسخه بدلها و ضبط بيت در ديگر منابع تصحيح شد .