هفتاد نام بخوانده ( 1 ) .
بدان كه ما ( 2 ) را ملك خوانند و مالك خوانند ، امّا مالك الملك جز خداى را نخوانند ( 3 ) ، [ حديث ] ( 4 ) اعشى [ كه ] ( 5 ) رسول را مدح كرد و گفت :
يا مالك الملك و ديان العرب
رسول - عليه السلام - او را نهى كرد و گفت : مه فانّ اللَّه مالك الملك ( 6 ) برفت .
و در خبر است ( 7 ) كه رسول - عليه السلام - شنيد از كسى كه كسى را آواز مىداد ، مىگفت : يا شهنشاه ( 8 ) ! رسول - عليه السلام - نهى كرد و گفت :
مه لا تقل فانّ اللَّه مالك الملوك ،
پادشاه پادشاهان خداست .
و در خبر هست ( 9 ) كه خداى تعالى در بعضى كتب انزله كرد :
انا ملك الملوك ( 10 ) و مالك الملوك ( 11 ) قلوب الملوك و نواصيهم بيدى فان العباد اطاعوني جعلتهم عليهم رحمة و ان العباد عصوني جعلتهم عليهم عقوبة فلا تشتغلوا بسبّ الملوك و لكن توبوا الى اعطفهم عليكم ،
گفت : من پادشاه پادشاهانم و مالك پادشاهانم ، دلهاى پادشاهان و مويهايى پيشانى ( 12 ) ايشان به دست من است ، اگر بندگان من طاعت من دارند پادشاهان را بر ايشان رحمت ( 13 ) كنم ، و اگر بندگان من در من ( 14 ) عاصى شوند ، پادشاهان را بر ايشان عقوبت كنم . شما دل در پادشاهان مبنديد ( 15 ) ، و لكن به كسى ميل كنيد ( 16 ) از ايشان كه بر شما مهربانتر بود . و نصب او براى آن است كه مناداى مضاف است .
* ( تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ ) * ، بگو ( 17 ) اى خداوند خداوندان ! ملك به آن كس ( 18 ) دهى كه تو
هامش
( 1 ) . دب ، آج : خوانده باشد .
( 2 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : مردم ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر و .
4 ، 5 - اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . اساس در حاشيه و اين باستقصاء ، چاپ شعرانى ( 2 / 489 ) از پيش .
( 7 ) . وز ، آج ، لب : فق ، مب ، مر : هست .
( 8 ) . مج ، وز : شاهنشاه .
( 9 ) . دب : است .
( 10 ) . دب ، مب : مالك .
( 11 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : الملك .
( 12 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : و نواحى ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 13 ) . همه نسخه بدلها : رحيم ، كه بر متن مرجّح مىنمايد .
( 14 ) . دب : و اگر بر من ، ديگر نسخه بدلها : و اگر در من .
( 15 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مبندى / مبنديد .
( 16 ) . دب ، آج ، لب ، فق : كنى / كنيد .
( 17 ) . مج ، وز كه .
( 18 ) . دب : با كسى ، ديگر نسخه بدلها : به آن كسى .