وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْه . . . ( 1 ) ، و قوله : فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ ( 2 ) ، و : تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ ( 3 ) [ 375 - پ ] .
* ( فَاكْتُبُوه ) * ، بنويسى آن را كه داده باشى اگر قرض باشد و اگر بيع سلم ( 4 ) براى آن كه تا در او شكى و شبهتى و خلافي و جحودى نرود ( 5 ) .
خلاف كردند در اين امر كه بر وجوب است يا ندب . مذهب اهل ظاهر آن است كه : [ بر ] ( 6 ) وجوب است ، و اين اختيار محمّد جرير طبرى است . و مذهب ما و دگر فقها آن است كه : [ اين امر ] ( 7 ) بر سبيل استحباب و ندب ( 8 ) است .
آنان ( 9 ) كه وجوب گفتند ، تمسك كردند به حديث ابو موسى كه روايت كرد از رسول - عليه السلام - كه ( 10 ) گفت : سه كس را خداى تعالى دعا اجابت نكند . مردى كه دينى به كسى دهد و گواه بر نگيرد ، و مردى كه مالى به سفيهى دهد ، و شنيده باشد قول خداى ( 11 ) تعالى : وَلا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ ( 12 ) . . . ، و مردى كه زنى بد خو ( 13 ) دارد و طلاقش ندهد .
و بهرى دگر [ از ] ( 14 ) مفسران و فقها گفتند : كتابت واجب بود ، منسوخ شد بقوله تعالى : * ( فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَه ) * ( 15 ) . . . ، و اين قول شعبى است .
آنگه حق تعالى بيان آن كتابت ( 16 ) بكرد ، گفت : * ( وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كاتِبٌ بِالْعَدْلِ ) * . حسن بصرى به كسر « لام » خواند ، و اين « لام » امر غايب است چون پيش
هامش
( 1 ) . سوره انعام ( 6 ) آيه 38 .
( 2 ) . سوره ص ( 38 ) آيه 73 .
( 3 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 196 .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر از .
( 5 ) . همه نسخه بدلها و .
( 7 - 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . همه نسخه بدلها : سنت .
( 9 ) . همه نسخه بدلها : و آنان .
( 10 ) . تب ، مج ، وز او .
( 11 ) . اساس كه نو نويس است : قوله ، مب : كه قوله ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 12 ) . سوره نساء ( 4 ) آيه 5 .
( 13 ) . تب : بد خوى ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : بد خواهد .
( 14 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 15 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 283 .
( 16 ) . اساس كه نو نويس است : كاتب ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .