آمد ، و به روايت ديگر از او : آن است كه آخر آيت از قرآن آيت ربا بود .
مفسّران گفتند : چون خداى تعالى اين آيت فرستاد كه ( 1 ) : إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ( 2 ) ، رسول - عليه السلام - گفت :
ليت شعري متى يكون ذلك ،
كاشكى ( 3 ) بدانستمى كه چون ( 4 ) خواهد بودن ! خداى تعالى آيت فرستاد : إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّه وَالْفَتْحُ ( 5 ) . چون اين سورت آمد ، رسول - عليه السلام - چون اين آيت ( 6 ) بخواندى ، [ پيش تكبير ] ( 7 ) گفتى :
سبحان الله و بحمده استغفر الله و اتوب اليه .
گفتند : يا رسول اللَّه ! پيش از اين نمىگفتى . گفت :
نعيت الى نفسي ،
خبر مرگ من با من رسيد ( 8 ) ، آنگه بگريست . گفتند : يا رسول اللَّه ! از مرگ مىبگريى ( 9 ) ؟ و خداى تعالى تو را بيامرزيده است ( 10 ) آنچه كرده اى و ( 11 ) خواهى كردن . رسول - عليه السلام - گفت : هول مطَّلع كجاست و تنگى گور و ظلمت لحد و اهوال قيامت ؟
رسول - عليه السلام - پس از نزول اين ( 12 ) سورت يك سال ديگر بماند ، پس از آن خداى ( 13 ) آيت فرستاد : لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ - الى آخرها .
و رسول - عليه السلام - پس از آن شش ماه بزيست ، آنگه به حجّ وداع رفت و در راه [ اين آيت ] ( 14 ) فرود آمد : يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّه يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ ( 15 ) . چون باز گشت در منصرف او به غدير خم رسيد ، فرود آمد ( 16 ) : يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ( 17 ) .
هامش
( 1 ) . همه نسخه بدلها بجز تب گفت .
( 2 ) . سوره زمر ( 39 ) آيه 30 .
( 3 ) . مج ، وز : كاشك تا من ، تب ، كاشكى دانستمى ، مب : كاشكى من دانستمى ، ديگر نسخه بدلها : كاشكى تا من .
( 4 ) . همه نسخه بدلها : كه كى .
( 5 ) . سوره نصر ( 110 ) آيه 1 .
( 6 ) . همه نسخه بدلها بجز فق ، چون قراءت .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . همه نسخه بدلها : با من دادند .
( 9 ) . تب ، مب : مىگويى ، مج ، وز : نمىگريزى ، دب ، آج ، لب ، فق ، مر : مىگريزى .
( 10 ) . مج ، مر : تو را آمرزنده است .
( 11 ) . مب و آنچه .
( 12 ) . آج : نزول آيت و ، دب ، لب ، فق ، مب ، مر : نزول آيت .
( 13 ) . وز ، مب اين .
( 14 ) . اساس ندارد ، از تب افزوده شد .
( 15 ) . سوره مائده ( 5 ) آيه 176 .
( 16 ) . مب اين آيت قوله تعالى ، آج ، لب ، دب ، فق كه .
( 17 ) . سوره مائده ( 5 ) آيه 67 .