ممدوح به كار رفته مثل * ( وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ الله . . . ) * روم : 4 .
آن روز مؤمنان در اثر يارى خدا مسرور ميشوند . * ( قُلْ بِفَضْلِ الله وَبِرَحْمَتِه فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا . . . ) * يونس : 58 .
فرح : ( بر وزن كتف ) شادمان متكبّر * ( لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئاتُ عَنِّي إِنَّه لَفَرِحٌ فَخُورٌ ) * هود : 10 ميگويد بديها از من رفت او متكبّر و فخر كننده است . در اينجا فرح بمعنى متكبّر است كه اين آيه نظير * ( وَالله لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ ) * حديد : 23 .
است .
* ( إِذْ قالَ لَه قَوْمُه لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ ) * قصص : 76 . قومش بقارون گفتند : از كثرت مال شادمان متكبّر مباش كه خدا متكبّران را دوست ندارد .
فرد :
تنها . * ( رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً وَأَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِينَ ) * انبياء : 89 .
خدايا مرا تنها نگذار تو بهترين وارثانى . راغب گفته : فرد آنست كه ديگرى با آن مخلوط نيست آن از « وتر » اعمّ و از « واحد » اخصّ است .
* ( وَكُلُّهُمْ آتِيه يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً ) * مريم : 95 . * ( وَلَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ) * انعام : 94 . ظاهرا مقصود از فرد و فرادى انقطاع از علائق دنيا و خصوصيات اين جهان است مثل * ( وَرَأَوُا الْعَذابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبابُ ) * بقره : 166 . * ( وَتَرَكْتُمْ ما خَوَّلْناكُمْ وَراءَ ظُهُورِكُمْ ) * انعام : 94 .
* ( أَنْ تَقُومُوا لِلَّه مَثْنى وَفُرادى ) * سباء : 46 . فرادى بمعنى تك تك است يعنى براى خدا برخيزيد دودو و تك تك و فكر كنيد .
ناگفته نماند : جمع قياسى فرد افراد است و فرادى مثل سكارى غير قياسى است بقولى : فرادى جمع فردان و فردى است مثل سكارى كه جمع سكران و سكرى است .
فردوس :
* ( كانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا ) * كهف : 107 . * ( الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيها خالِدُونَ ) * مؤمنون : 11 . اين لفظ بيشتر از دو بار در قرآن نيامده است .