تفسير برهان 22 روايت در اين باره آمده از جمله از حافظ ابو نعيم ، و ثعلبى و ابن مغازلى و ابن مردويه و غيره نقل كرده است .
نا گفته نماند : اگر با نظر غير مشوب ، به آيه نظر افكنيم خواهيم ديد : شاهدى كه قرآن را تصديق كند و از خود آنحضرت باشد ، اراده شده است ، بعيد است بگوئيم اين شاهد خود آنحضرت و يا زبان مبارك او و يا جبرئيل است . اينها با آيه و ذهن صاف نميسازد بلكه بايد اين شاهد شخصى باشد از خود آنحضرت و آن قهرا با على عليه السّلام تطبيق مىكند و او از آنحضرت بود و قرآن را تصديق مينمود .
اين قضاوت منصفانه است ، ابن كثير در تفسير خود گويد : شاهد جبرئيل يا خود آنحضرت است و گفته شده كه شاهد على است و آن ضعيف است و قائلى ندارد و اوّل و دوّم حق است .
اين قضاوت مبغضانه است زيرا شاهد بودن جبرئيل و يا آنحضرت با * ( وَيَتْلُوه شاهِدٌ مِنْه ) * جور در نميايد . يَتْلُونَه 3 - * ( الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَه حَقَّ تِلاوَتِه أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِه . . . ) * بقره : 121 ، مراد از * ( يَتْلُونَه حَقَّ تِلاوَتِه ) * تدبّر در معانى كتاب است و آن حقّ تلاوت است و ضمير « به » به قرآن يا حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم بر ميگردد يعنى : آنان كه ( يهود ، نصارى ) به آنها كتاب دادهايم و آن را تلاوت ميكنند و بمعانيش توجّه دارند ، چنين كسانى به قرآن ايمان مياورند . تاليات 4 - * ( وَالصَّافَّاتِ صَفًّا . فَالزَّاجِراتِ زَجْراً . فَالتَّالِياتِ ذِكْراً إِنَّ - إِلهَكُمْ لَواحِدٌ ) * صافات : 1 - 4 ، صافات و زاجرات و تاليات هر چه باشند ، دليل وحدانيّت خالقاند ، زيرا لازم است ميان قسم و مقسم به تناسبى باشد معنى آيه اين است : قسم بصف كشنده ها پس قسم به آنهائيكه طرد ميكنند ، طردى بخصوص ، پس قسم بآنهائيكه براى حفظ يكديگر در پى هماند ، واقع اين است كه خداى شما يكى است .
در كتاب آغاز و انجام جهان ص 100 ،
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 281
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨١