گرفته و فرمايد : سيصد سال را اگر يك دفعه شمسى و يك دفعه قمرى بگيريم تفاوت تقريبا 9 سال مىشود و فخر رازى را كه اين سخن را باور ندارد ، ردّ كرده و گفته تفاوت از سه ماه كمتر است و در ذكر تعداد ، اين گونه نسبتها بلا كلام شايع است .
نا گفته نماند اگر تفاوت سال شمسى و قمرى را در حدود 10 روز بدانيم ، 9 سال قمرى در حدود سه هزار و صد و هشتاد و شش روز خواهد بود ( 3186 9 354 ) و اين صد و هشتاد و شش روز كه 9 سال با آن تمام مىشود در تفاوت سيصد سال شمسى و قمرى نيست زيرا تفاوت آن دو فقط سه هزار روز است ( 3000 10 300 ) و آن از 9 سال در حدود شش ماه كمتر است و آنوقت * ( « وَازْدَادُوا تِسْعاً » ) * درست نخواهد بود وانگهى اين حساب تقريبى است و الَّا سال شمسى 365 روز و 6 ساعت و سال قمرى 354 روز و كسرى است و تفاوت آن دو در حدود 11 روز است و آنوقت تفاوت سيصد سال تقريبا سه هزار و سيصد روز خواهد بود و آن در حدود چهار ماه از 9 سال زيادتر است .
عقيدهء ما اين است كه آيه ، مدّت توقّف آنها را سيصد و نه سال قمرى كه معمول بود ، معيّن مىكند و اين نوع سخن گفتن تفنّن در عبارت است و روايتى كه از امام عليه السّلام نقل شده اوّلا سندى ندارد و ثانيا قضيّه اصحاب كهف بعد از حضرت موسى است و ربطى به يهود ندارد كه در مكالمه با امام عليه السّلام بگويد : ما در كتاب خود سيصد سال مييابيم و ايضا بايد تحقيق كرد كه در آن روز حساب شمسى در عربستان معمول بوده يا نه ؟ و آيهء ما بعد كه ميگويد * ( قُلِ الله أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا لَه غَيْبُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ميفهماند كه در مدّت آنها اختلاف وجود داشته است و قرآن بآنحضرت دستور ميدهد بگو : مدّت آنها سيصد و نه سال است و خدا داناتر است و مدّت آنها را چنين بيان مىكند .
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 276
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٧٦