* ( كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ » ) * قمر : 7 بشر در نهانخانه ى قبور زنده شده و از نو بر خواهد خاست مانند كرم خاكى كه در زير خاك بوجود ميايد .
بنا بر اين نميشود گفت : مراد از « بعثر » بيرون ريختن خاكهاست .
قبر بمعنى نهانخانه است و معنى آيه ى * ( « إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ » ) * اين مىشود : آنگاه آنچه در نهانخانه هاست ظاهر و آشكار گردد ، همانطور كه برق در ميان ابرها و شير در ميان خون گاو و عسل در گلها نهان است همچنين مردگان در نهانخانهء عالم نهاناند و روز قيامت آشكار خواهند شد . احتياج نداريم كه بگوئيم مراد از قبور ، قبور معمولىاند بلكه اگر مخفى گاه مطلق بگيريم كافى است . در خاتمه بايد گفت :
در اين دو آيه هر چه بيشتر دقّت شود بجاست .
بَعد :
( بفتح اوّل ) پس .
مقابل قبل . در كلمه ى قبل در اين - باره توضيح داده خواهد شد انشاء الله
بُعد :
( بضمّ اوّل ) دورى .
هلاكت . لعن . معناى اصلى همان دورى است ، هلاكت و لعن بسبب دورى از حيات و رحمت خداست .
فعل بعد اگر از باب كرم يكرم آيد بمعنى دورى و اگر از علم يعلم آيد بمعنى هلاكت است و مصدر آن در صورت دوم بعد بر وزن فرس است ( اقرب الموارد ، صحاح ، قاموس ) مثل * ( « وَلكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ » ) * توبه : 42 ، كه از باب كرم يكرم است : لكن راه بر آنها دور شد و مثل * ( « أَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ » ) * هود : 95 ، كه فعل « بَعِدَتْ » از علم يعلم است : دورى از رحمت خدا حتمى شد براى مدين چنان كه هلاك شد ثمود ، كلمهء « بعدا » را اگر هلاكت معنى كنيم ، ترجمه بلازم كردهايم زيرا « بعد » بضم اوّل بمعنى دورى و لعن آمده است و مصدر هلاكت « بعد » بر وزن فرس است .
در مجمع تقدير آن را « بعدوا بعدا » فرموده است .
راغب گويد : بعد اكثرا در دورى محسوس استعمال مىشود و نيز