و چنان زير و رو شود كه « بارهاى سنگينى را كه در درون دارد خارج سازد » ( * ( وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقالَها ) * ) .
تعبير به « زلزالها » ( زلزله اش ) يا اشاره به اين است كه در آن روز تمام كره زمين به لرزه در مىآيد ( بر خلاف زلزلههاى معمولى كه همه آنها موضعى و مقطعى است ) و يا اشاره به زلزله معهود يعنى زلزله رستاخيز است ( 1 ) و ( 2 ) .
در اينكه منظور از « اثقال » ( بارهاى سنگين ) چيست ؟ مفسران تفسيرهاى متعددى ذكر كردهاند : بعضى گفتهاند منظور انسانها هستند كه با زلزله رستاخيز از درون قبرها به خارج پرتاب مىشوند ، نظير آنچه در سوره انشقاق آيه 4 آمده است « وَأَلْقَتْ ما فِيها وَتَخَلَّتْ » .
و بعضى گفتهاند : گنجهاى درون خود را بيرون مىريزد ، و مايه حسرت دنياپرستان بى خبر مىگردد ( 3 ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور بيرون فرستادن مواد سنگين و مذاب درون زمين است كه معمولا كمى از آن به هنگام آتشفشانها و زلزلهها بيرون مىريزد ، در پايان جهان آنچه در درون زمين است به دنبال آن زلزله عظيم به بيرون پرتاب مىشود .
هامش
( 1 ) در صورت اول « اضافه » معنى عموم مىرساند ، و در صورت دوم معنى عهد را .
( 2 ) « زلزال » به كسر « زا » معنى مصدرى دارد ، و زلزال ( به فتح زاى ) معنى اسم مصدرى دارد ، و اين وضع معمولا در افعالى مىآيد كه به صورت مضاعف به كار مىرود مانند « صلصال » و « وسواس » .
( 3 ) « اثقال » جمع « ثقل » ( بر وزن فكر ) به معنى « بار » است ، و بعضى آن را جمع « ثقل » ( بر وزن عمل ) به معنى وسائل خانه يا وسائل مسافر دانستهاند ، ولى معنى اول مناسبتر به نظر مىرسد .