خواب آنها با خوابهاى معمولى فرق بسيار داشته است :
وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَهُمْ رُقُودٌ . . . لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً ( آيه 18 ) .
« آنها چنان به نظر مىرسيدند كه گويا بيدارند ( چشمشان باز بود ) اگر آنها را مشاهده مىكردى از وحشت فرار مىنمودى و ترس سراسر وجود تو را فرا مىگرفت » .
اين آيه گواه بر آن است كه آنها يك خواب عادى نداشتهاند ، بلكه خوابى شبيه حالت يك مرده - با چشم گشوده ! - داشتهاند .
بعلاوه قرآن مىگويد : « نور آفتاب بدرون غار آنها نمىتابيد » و با توجه به اينكه غار آنها احتمالا در يكى از ارتفاعات آسياى صغير در منطقه سردى بوده ، شرايط استثنايى خواب آنها واضحتر مىشود ، از سوى ديگر قرآن مىگويد :
« وَنُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَذاتَ الشِّمالِ » ( كهف آيه 18 ) « ما آنها را به سوى راست و چپ برمىگردانيديم » و اين نشان مىدهد كه آنها در حال يك نواختى كامل نبودهاند ، و عوامل مرموزى كه هنوز براى ما ناشناخته مانده است ! ( احتمالا در هر سال يك بار ) آنها را به سمت راست و چپ مىگردانده است تا به ارگانيزم بدن آنها صدمه اى وارد نشود .
اكنون كه اين بحث علمى به قدر كافى روشن شد نتيجه گيرى از آن ، در بحث معاد نياز به گفتگوى زيادى ندارد ، زيرا بيدار شدن پس از آن خواب طولانى بى شباهت به زنده شدن پس از مرگ نيست و امكان و تحقق معاد را به ذهن نزديك مىكند ( 1 ) .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر در اين زمينهها به كتاب « معاد و جهان پس از مرگ » مراجعه فرمائيد .