رابعا وسائل و هزينه مبارزه با نزديك ، كمتر و ساده تر ، و تسلط بر جبهه در آن آسانتر است به اين جهات و جهات ديگر دفع اين گونه دشمنان ، لازمتر است .
ذكر اين نكته نيز لازم به نظر مىرسد : در آن موقع كه آيه فوق نازل شد ، اسلام تقريبا همه جزيره العرب را گرفته بود و بنا بر اين نزديكترين دشمن در آن روز شايد امپراطورى روم شرقى بود كه مسلمانان براى مبارزه با آنان به تبوك شتافتند .
اين را نيز نبايد فراموش كرد كه آيه فوق گر چه از « پيكار مسلحانه » ، و از « فاصله مكانى » سخن مىگويد ، ولى بعيد نيست كه روح آيه در پيكارهاى منطقى و فاصلههاى معنوى نيز حاكم باشد ، به اين معنى كه مسلمانان به هنگام پرداختن به مبارزه منطقى و تبليغاتى با دشمنان ، اول بايد به سراغ كسانى بروند كه خطرشان براى جامعه اسلامى بيشتر و نزديكتر است ، مثلا در عصر ما كه خطر الحاد و ماديگرى همه جوامع را تهديد مىكند ، بايد مبارزه با آن را مقدم بر مبارزه با مذاهب باطله قرار داد ، نه اينكه آنها فراموش شوند ، بلكه بايد لبه تيز حمله متوجه گروه خطرناكتر گردد ، يا مثلا مبارزه با استعمار فكرى و سياسى و اقتصادى بايد در درجه اول قرار گيرد .
دومين دستورى كه در زمينه جهاد ، در آيه فوق مىخوانيم ، دستور شدت عمل است ، آيه مىگويد دشمنان بايد در شما يك نوع خشونت احساس كنند ( * ( وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً ) * ) .
اشاره به اينكه تنها شجاعت و شهامت درونى ، و آمادگى روانى براى ايستادگى و مبارزه سرسختانه با دشمن كافى نيست ، بلكه بايد اين آمادگى و سر سختى خود را به دشمن نشان بدهيد ، و آنها بدانند در شما چنين روحيه اى هست ، و همان سبب عقبنشينى و شكست روحيه آنان گردد ، و به تعبير ديگر وجود قدرت كافى نيست ، بلكه بايد در برابر دشمن نمايش قدرت داد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٩٧