رَحِيمٌ كه دليل بر پذيرش توبه آنها است وارد شده ، ولى در باره گروه دوم تا زمانى كه مسيرشان را عوض نكردهاند جمله * ( وَاللَّه عَلِيمٌ حَكِيمٌ ) * آمده است كه هيچ نشانه اى از قبول توبه در آن نمىباشد .
البته جاى تعجب نيست كه در گناهان بزرگ مخصوصا در عصر نزول آيات قرآن ، ندامت و پشيمانى ، براى قبول توبه كافى نباشد بلكه اقدام به جبران و اعتراف آشكار به گناه و سپس نزول آيه اى دائر بر قبولى توبه ، شرط باشد .
2 - فرق ديگرى كه ممكن است ميان اين دو گروه گذاشت اين است كه گروه اول هر چند از يك وظيفه بزرگ اسلامى مانند جهاد سر پيچيده بودند و يا بعضى از اسرار جنگى را به دشمن داده بودند ولى آلوده گناهان عظيمى همانند كشتن « حمزه » سيد الشهداء نشده بودند ، لذا پس از توبه و آمادگى براى جبران ، خداوند توبه آنها را پذيرفت ، اما اقدام به گناهى همچون قتل حمزه چيزى نبود كه بتوان آن را جبران نمود ، لذا نجات اين گروه بسته به فرمان خدا است كه آيا آنها را مشمول عفوش مىسازد و يا مجازات مىكند ؟ .
به هر حال پاسخ اول با آن دسته از روايات كه در شان نزول آيه وارد شده و آيه مورد بحث را مربوط به سه نفر از متخلفان جنگ تبوك مىكند سازگار است ، در حالى كه پاسخ دوم با روايات متعددى كه از طرق ائمه اهل بيت ع وارد شده و مىگويد اين آيه اشاره به قاتلان حمزه و جعفر و مانند آنها است موافقت دارد ( 1 ) .
و اگر درست دقت كنيم اين دو جواب منافاتى با هم ندارند و ممكن است هر دو در تفسير آيه منظور گردد .
هامش
( 1 ) براى اطلاع از اين روايات به تفسير نور الثقلين جلد 2 صفحه 265 و تفسير برهان جلد 2 صفحه 106 مراجعه شود .