آفريديم ، به سوى ما بازگشت نموديد « ( * ( وَلَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ) * ) .
« و اموالى كه بشما بخشيده بوديم و تكيه گاه شما در زندگى بود ، همه را پشت سر گذارديد » و با دست خالى آمديد ( * ( وَتَرَكْتُمْ ما خَوَّلْناكُمْ وَراءَ ظُهُورِكُمْ ) * ) ( 1 ) .
همچنين « بتهايى كه آنها را شفيع خود مىپنداشتيد ، و شريك در تعيين سرنوشت خود تصور مىكرديد هيچكدام را با شما نمىبينيم » ( * ( وَما نَرى مَعَكُمْ شُفَعاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكاءُ ) * ) .
در حقيقت « جمع شما به پراكندگى گرائيد و تمام پيوندها از شما بريده شد » ( * ( لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ ) * ) .
« تمام پندارها و تكيه گاه هايى كه فكر مىكرديد نابود گشتند و گم شدند » ( * ( وَضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ ) * ) .
مشركان و بت پرستان عرب روى سه چيز تكيه داشتند : « قبيله و عشيره » اى كه به آن وابسته بودند ، و « اموال و ثروتهايى » كه براى خود گرد آورده بودند ، و « بتهايى » كه آنها را شريك خدا در تعيين سرنوشت انسان و شفيع در پيشگاه او مىپنداشتند ، در هر يك از سه جمله آيه ، به يكى از اين سه موضوع اشاره شده كه چگونه به هنگام مرگ ، همه آنها با انسان وداع مىگويند ، و او را تك و تنها به خود وامىگذارند .
در اينجا بايد به دو نكته توجه داشت :
1 - از قرار گرفتن اين آيه به دنبال آيه قبل كه گفتگوى فرشتگان قبض
هامش
( 1 ) خولناكم از ماده « خول » بر وزن ( عمل ) در اصل به معنى چيزى است كه نياز به سرپرستى و تدبير و اداره دارد و معمولا به اموال و نعمتهاى گوناگونى كه خداوند به انسان مىبخشد گفته مىشود .