فقها گفتهاند كه خوبست براى اداى شهادت اگر در مكه باشند در كنار كعبه در ميان « ركن » و « مقام » كه جايگاه بسيار مقدسى است و اگر در مدينه باشند در كنار منبر پيامبر ص اين شهادت ادا شود .
و در آيه بعد سخن از موردى به ميان آمده كه ثابت شود ، دو شاهد مرتكب خيانت و گواهى بر ضد حق شدهاند - همانطور كه در شان نزول آيه آمده بود - در چنين موردى دستور مىدهد كه : « اگر اطلاعى حاصل شود كه آن دو نفر مرتكب گناه و جرم و تعدى شدهاند و حق را پايمال كردهاند ، دو نفر ديگر از كسانى كه گواهان نخست به آنها ستم كردهاند ( يعنى ورثه ميت ) بجاى آنها قرار گرفته و براى احقاق حق خود شهادت و گواهى مىدهند » ( * ( فَإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الأَوْلَيانِ ) * ) .
مرحوم طبرسى در « مجمع البيان » معتقد است كه اين آيه از نظر معنى و اعراب از پيچيده ترين و مشكلترين آيات قرآن است ولى با توجه به دو نكته معلوم مىشود كه اين آيه آن قدر هم پيچيده نيست .
اولا منظور از استحق در اينجا به قرينه كلمه اثم ( گناه ) همان جرم و تجاوز به حق ديگرى است .
و ثانيا « اوليان » در اينجا به معنى « اولان » است يعنى آن دو شاهدى كه در آغاز مىبايست شهادت بدهند و از راه راست منحرف شدهاند .
بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود كه اگر اطلاعى حاصل شد كه دو شاهد نخستين ، مرتكب خلافى شدهاند ، دو نفر ديگر جاى آنها را مىگيرند از همان كسانى كه دو شاهد نخست بر آنها تجاوز كردهاند ( 1 ) .
هامش
( 1 ) بنا بر اين از نظر اعراب « آخران » مبتدا است و جمله يقومان مقامهما خبر و اوليان فاعل براى « استحق » و الذين به معنى ورثه ميت است كه مظلوم واقع شدهاند ، و جار و مجرور ( من الذين ) صفت براى « آخران » مىباشد ( دقت كنيد ) .