نگاهدارى فرزند خوددارى مىكند و يا به راستى مانعى براى او پيش مىآيد ، در اين صورت بايد راه چاره اى انديشيد و لذا در ادامه آيه مىفرمايد : « اگر ( با عدم توانايى يا عدم موافقت مادر ) خواستيد دايه اى براى فرزندان خود بگيريد ، گناهى بر شما نيست ، هر گاه حق گذشته مادر را بطور شايسته بپردازيد » ( * ( وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكُمْ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِذا سَلَّمْتُمْ ما آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ) * ) .
در تفسير جمله « * ( إِذا سَلَّمْتُمْ ما آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ) * » ، نظرات گوناگونى از سوى مفسران اظهار شده ، گروهى تفسير بالا را پذيرفتهاند كه انتخاب دايه به جاى مادر ، پس از رضايت طرفين ، بى مانع است مشروط بر اينكه اين امر سبب از بين رفتن حقوق مادر ، نسبت به گذشته نشود ، بلكه حق او نسبت به مدتى كه شير مىدهد طبق عادت پرداخته شود .
در حالى كه بعضى آن را ناظر به حق دايه دانستهاند و گفتهاند بايد حق او طبق عرف عادت پرداخت شود ، بعضى نيز گفتهاند منظور از اين جمله توافق پدر و مادر در مساله انتخاب دايه است . و بنا بر اين تاكيدى مىشود بر جمله قبل ، ولى اين تفسير ضعيف به نظر مىرسد و صحيحتر همان تفسير اول و دوم مىباشد و مرحوم « طبرسى » تفسير اول را ترجيح داده است ( 1 ) .
و در پايان آيه به همگان هشدار مىدهد كه « تقواى الهى پيشه كنيد و بدانيد خدا به آنچه انجام مىدهيد بينا است » ( * ( وَاتَّقُوا اللَّه وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ) * ) .
مبادا كشمكش ميان مرد و زن ، روح انتقامجويى را در آنها زنده كند و سرنوشت يكديگر و يا كودكان مظلوم را به خطر اندازند ، همه بايد بدانند خدا دقيقا مراقب اعمال آنها است .
اين احكام دقيق و حساب شده و هشدارهاى آميخته به آن به خوبى نشان مىدهد كه اسلام تا چه حد براى حقوق كودكان و همچنين مادران اهميت قائل
هامش
( 1 ) تفسير مجمع البيان ، جلد 1 و 2 صفحه 336 .