4 - چگونگى وسوسه شيطان
در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه آيه مىگويد : « شيطان به شما امر مىكند كه به سوى بديها و فحشاء برويد » مسلما مراد از « امر » همان وسوسههاى شيطان است ، در حالى كه ما به هنگام انجام بديها هيچگونه احساس امر و تحريك از بيرون وجودمان نمىكنيم ، و كوشش شيطان براى گمراه ساختن خود هرگز قابل لمس نيست .
پاسخ اين است كه : همانطور كه از واژه « وسوسه » هم استفاده مىشود تاثير شيطان در وجود انسان يك نوع تاثير خفى و ناآگاه است كه در بعضى از آيات از آن تعبير به « ايحاء » شده است در آيه 121 سوره انعام مىخوانيم : « وَإِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ » :
« شياطين به دوستان خود و كسانى كه آماده پذيرش دستورات آنها هستند وحى مىكنند ! همانطورى كه مىدانيم » وحى « در اصل همان صداى مخفى و مرموز و احيانا تاثيرهاى ناآگاهانه است .
منتهى انسان به خوبى مىتواند « الهامات الهى » را از « وسوسههاى شيطانى » تشخيص دهد زيرا علامت روشنى براى تشخيص آن وجود دارد ، و آن اينكه :
الهامات الهى چون با فطرت پاك انسان ، و ساختمان جسم و روح او آشنا است ، هنگامى كه در قلب پيدا مىشود يك حالت انبساط و نشاط به او دست مىدهد .
در حالى كه وسوسههاى شيطان چون هماهنگ با فطرت و ساختمان او نيست به هنگام ايجاد در قلبش ، احساس تاريكى ، ناراحتى و سنگينى در خود مىكند و اگر تمايلات او طورى تحريك گردد كه در هنگام انجام گناه ، اين احساس براى او پيدا نشود بعد از انجام عمل براى او دست مىدهد ، اين است فرق بين الهامات شيطانى و الهامات الهى .