نظر نتيجه ، يكسان مىباشند ، حق را بگوئيد هر چند به زيان شما باشد ، و باطل را با آن نياميزيد هر چند منافع زودگذرتان به خطر بيفتد .
و بالاخره هفتمين و هشتمين و نهمين دستور را به اين صورت بازگو مىكند :
« نماز را به پا داريد زكات را ادا كنيد ، و ( عبادت دستجمعى را فراموش ننمائيد ) با ركوع كنندگان ركوع نمائيد » ( * ( وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ ) * ) .
با اينكه دستور اخير اشاره به مساله نماز جماعت است ، ولى از ميان تمام افعال نماز تنها « ركوع » را بيان كرده و مىگويد : « با ركوع كنندگان ركوع كنيد » اين تعبير شايد به خاطر آن باشد كه نماز يهود مطلقا داراى ركوع نبود ، اين نماز مسلمانان است كه يكى از اركان اصلى آن ، ركوع محسوب مىشود .
جالب اينكه نمىگويد : نماز بخوانيد ، بلكه مىگويد : * ( أَقِيمُوا الصَّلاةَ ) * ( نماز را به پا داريد ) يعنى تنها خودتان نمازخوان نباشيد بلكه چنان كنيد كه آئين نماز در جامعه انسانى بر پا شود ، و مردم با عشق و علاقه به سوى آن بيايند .
بعضى از مفسران گفتهاند تعبير به « اقيموا » اشاره به اين است كه نماز شما تنها اذكار و اوراد نباشد بلكه آن را بطور كامل به پا داريد كه مهمترين ركن آن توجه قلبى و حضور دل در پيشگاه خدا و تاثير نماز در روح و جان آدمى است ( 1 ) .
در حقيقت در اين سه دستور اخير ، نخست پيوند فرد با خالق ( نماز ) بيان شده ، و سپس پيوند با مخلوق ( زكات ) و سر انجام پيوند دستجمعى همه مردم با هم در راه خدا ! .
هامش
( 1 ) المنار جلد 2 صفحه 293 - و مفردات راغب ماده « قوم » .