اكثريت ، ممكن است ارائه كنندهء صد در صد واقعيت نباشد ، ولى به جهت دارا بودن افراد هر دو طرف از بهترين شرايط انتخاب كردن ، اطمينان به وصول اكثريت به واقعيت ، در اين گونه اكثريت ، قطعا بيش از تبعيت از اتّفاق آراء مردم عوام ناآگاه مىباشد .
سپس امير المؤمنين عليه السلام امكان اجتماع همهء مردم را در انتخاب زمامدار نفى مىفرمايد . هر اندازه كه گسترش جامعه از نظر جغرافيايى و مساحت بالنسبه به جايگاه انتخاب و مردمى كه حق رأى دارند بيشتر باشد ، بديهى است كه تحصيل اتفاق آراء يا اكثريت آنها ، يا بسيار دشوار يا عملا امكان ناپذير خواهد بود . حال اگر فرض كنيم وسايل و ابزار اطلاع رسانى به قدرى پيشرفت كرد كه در اندك زمانى ، فهميدن آراء همه يا اكثريت مردم جامعه امكان پذير شد ، باز مشكل در عدم امكان تحصيل همه يا اكثريت قانونى آراء حل نمىگردد ، زيرا اگر اجبارى در كار نباشد ، شمارهء افرادى كه از دادن رأى امتناع مىورزند در هر جامعه فراوانتر از آنست كه اهميتى نداشته باشد . به علاوهء اين كه بىاطلاعى و ناآگاهى اكثريت مردم از شرايط شايستگى انتخاب شدن يك شخصيت ، همواره مانع به وجود آمدن آراء اكثريت آگاه و مطَّلع و عاقل خواهد بود . هر كسى تأثير تبليغات و تلقينات غير قابل اثبات حقيقت را در جوامع امروزى انكار كند ، صحبت با او ، بيهوده تلف كردن وقت و انرژى مغزى است . بنا بر مجموع اين مطالب كه مطرح شد ، رأى اكثريت صاحبنظران عاقل و با تجربه و با تقوى در يك جامعه ، براى همهء افراد آن جامعه حجت مىباشد .
8 - أوصيكم عباد اللَّه بتقوى اللَّه فإنّها خير ما تواصى العباد به ، و خير عواقب الأمور عند اللَّه ( اى بندگان خدا ، شما را به تقوى الهى توصيه مىكنم ، زيرا وصيت به تقوى بهترين وصيتى است كه مردم در بارهء يكديگر انجام مىدهند و شايسته ترين عواقب امور [ پايان همهء امور زندگى ] است در نزد خدا . ) ( 1 )
هامش
( 1 ) . براى بررسى مطالب مربوط به تقوى مراجعه فرماييد به مجلد سوم از ص 338 تا 343 و مجلد پنجم از ص 63 تا 67 و مجلد ششم از ص 27 تا 31 و مجلد يازدهم از ص 7 تا 8 و از ص 19 تا 27 و مجلد سيزدهم از ص 58 تا ص 74 و از ص 144 تا 147 .