تعداد سه هزار ( هزار ) يهودي ونصراني كشته شود برخى ، برخى ديگر را بكشند . آرى آن روز تأويل
ومصداق اين آية شريفه است : " پس پيوسته اين سخن را تكرار مىكردند تا آنها را درو كرده وخاموش
ساختيم ( 1 ) با شمشير " ( 2 ) ابتداى حديث بيانگر آن است كه آغاز اين درگيرى از شرق
است ويا سرمنشأ آن در منطقه شرق است . واز طرف ديگر آتش غرب نيز باعث
ويراني شهرهاى غربى شده وموارد اشتعال آن آتش بزرگ ، همان پايگاه هاى نظامى ،
پايتخت ها ومراكز مهم سرزمين هاى غربى است .
به نظر مىرسد كه منظور امام از اين جمله كه فرمود : " محل تجمع مردم روى زمين
فاروق است " يعنى مردم در آن روز از گوشه وكنار جهان جهت پيوستن به حضرت
مهدى ( عليه السلام ) گردهم جمع مىشوند ومقر وپايگاه أو بين كوفه وحله است ، همانگونه
كه راهب نجراني با گروهى از مردم مستضعفين در همان ناحية به حضور حضرت
مىرسند ، ظاهراً عبارت " وآنجا منطقه اى است كه در سر راه ومسير سفر حج أمير مؤمنان ( عليه السلام ) بين
برس وفرات است " حاشية اى از خود راوي ويا نويسندگان متن كتاب است كه داخل
حديث شده است ، البتة ممكن است معناى كلمه المحجة كه در عبارت آمده محل
اجتماع كاروانهاى حج در زمان أمير مؤمنان ( عليه السلام ) ويا نام محلى باشد كه هيئت ها
ونمايندگان مختلف براي ورود به اردوگاه حضرت ويا ملاقاة با أو اجتماع مىكنند .
اين جمله كه حضرت فرمود : " در آن روز بين شرق وغرب سه هزار هزار كشته مىشوند " يعنى
سه ميليون نفر واين كه كلمه ( هزار ) را بين پرانتز قرار داديم بدين جهت است كه
كلمه هزارِ دوم ، در روايت ديگرى در بحار ( 3 ) وارد شده وشايد از اين روايت افتاده
هامش
( 1 ) أنبياء / 15 .
( 2 ) بحار : 83 / 82 و 84 .
( 3 ) بحار : 52 / 274 .