عرب واختلاف شديد ميان مردم وپراكندگى در دين ودگرگونى در أحوال آنان بگونهاى كه انسان از به جان
هم افتادن مردم وتكه پاره كردن يكديگر هر صبح وشام آرزوى مرگ كند " ( 1 )
اين روايت بيانگر آن است كه مرض طاعون قبل از ترس شديدي است كه
احتمالا همان جنگ عمومى است . اما اگر مطمئن باشيم كه شخص راوي
عبارت هاى حديث را پس وپيش بيان نكرده باز هم با توجه به متن حديث وابهامي
كه در اين حوادث وجود دارد مشكل مىتوان گفت كه حوادث مذكور به شكل
زنجيرهاى وپى در پى اتفاق خواهد افتاد .
آرى ، مىتوان گفت كه بر أساس اين حديث دوره اى سخت وطاقت فرسا براي
عربها وعموم مردم بوجود خواهد آمد كه اين سخن در ابعاد گوناگون سياسي ،
اقتصادى وامنيتى جلوه گر خواهد شد وچه بسا بيان اين شرائط اعلان پيدايش سال
قحطى است كه در روايت بعدى امام صادق آن را بيان فرموده است :
" البتة پيش روى قائم سالى خواهد بود كه مردم گرسنگى كشند وترس ووحشت شديد از كشتار ، آنان
را فرا گيرد " ( 2 )
روايت بعدى روشن مىكند كه اين شرائط دشوار وفضاى جنگى ادامه مىيابد تا
صيحه آسمانى در ماه مبارك رمضان ونزديك ظهور حضرت به گوش برسد .
از امام باقر ( عليه السلام ) نقل شده كه فرمود : " أهل شرق وغرب با يكديگر اختلاف كنند . آرى وأهل قبله
نيز ومردم بر اثر ترس ووحشت ، با مشكلات فراوانى روبرو شوند وبه همان حال به سر برند تا آنگاه كه
منادى از آسمان ندا دهد . پس هرگاه چنين شد كوچ كنيد كوچ " ( 3 )
هامش
( 1 ) كمال الدين صدوق ص 434 .
( 2 ) بحار : 52 / 229 .
( 3 ) بحار : 52 / 235 .