عوض خلع ( 1 ) و خمس و زكات و صدقه مندوبه و صيدى كه با پاى خود به خانه
انسان بيايد و يا بدون زحمت صيد شود و همچنين نماء ( افزايش ارزش ) وقف ،
خمس تعلق نمى گيرد و ليكن در نماء آنها و در نماء مالى كه خمس آن را داده
باشند ( 2 ) و همچنين در سود خالص بازار و بلكه بر مازاد بر عين و بر سود اگر
بدون قصد اكتساب حاصل شود ، بر مقدار زائد در آنها خمس تعلق مى گيرد - مثل
آنكه شخصى ملكى را خريده تا در آن زراعت كند و پس از فروش آن سودى
حاصل وى شود و يا اينكه انتظار منفعتى را در آن نداشته و ليكن سودى به او
رسيد و يا اينكه مالى به سبب ارث به شخصى رسيده و بدون اطلاع او آن مال
افزايش يابد و يا منفعتى بر آن مترتب شود - كه در تمام اينها خمس بر مقدار زائد
تعلق مى گيرد .
( مسأله 1600 ) : هرگاه شخصى جنسى از اجناس زكوى را به عنوان
خمس گرفت اگر به مقدار نصاب باشد و سال بر آن بگذرد تنها زكات بر آن
واجب مىشود .
هامش
= اعظم آن را لوازم منزل قرار مى دهند بر اين موارد خمس تعلق نمى گيرد و ليكن نسبت
به موارد زائد بر آن براى اماكنى كه در آنها اين مقدار متعارف نيست احوط دادن
خمس مقدار زائد است و در مقدار زائد بر متعارف در ارث خصوصا در ما لا يحتسب
نيز همين حكم جارى است .
( 1 ) محقق خراسانى : در حكم عوض خلع و خمس و زكات و صدقه اشكال است .
محمد باقر شيرازى : در عوض خلع اگر حاضر شدن زن به بذل مهريه خود در
اثر اذيت و فشار بر او باشد و به خلاف موازين عقل و شرع عمل شده باشد ، اصل
جواز گرفتن اين مهريه از ناحيه مرد به نظر اين كمترين محل تأمل و اشكال است كه
تفصيل آن در كتاب نكاح انشاء الله تعالى خواهد آمد .
( 2 ) شيخ انصارى : بنابر احتياط .