بودهاند . اما كسانى كه خوب بودهاند ، عبارتند از : أزد و كنده و مذحج و اشعرىها و أنمار و حمير . مردى پرسيد : أنمار چه كسانى هستند ؟ رسول الله صلّى اللّه عليه و آله فرمود : كسانى كه خثعم و بجيله از آنها هستند . و آنها كه بد بودهاند ، عبارتند از : عاملة و جذام و لخم و غسّان . « 1 »
( 1 ) در كافى با اسناد از سدير آمده است : مردى از امام صادق عليه السّلام در مورد قول خدا كه مىفرمايد :
« فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ »
، سؤال كرد . امام فرمود : اينها اقوامى بودند كه در روستاهاى متصل به هم زندگى مىكردند به صورتى كه هر كدام مىتوانستند هم ديگر را ببينند و داراى نهرهاى پرآب و اموال فراوان بودند ؛ ولى به نعمتهاى الهى كفران ورزيدند . در نتيجه خداوند هم نعمتهاى خويش را دربارهء آنها تغيير داد :
« إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
« 2 »
»
؛ خداوند آنچه را براى قومى است تغيير نمىدهد ، مگر اين كه خودشان آن را تغيير دهند .
( 2 ) لذا خداوند سيل عرم را بر آنها مسلّط كرد كه در نتيجه روستاهايشان غرق شد و سرزمينشان ويران گشت و اموالشان را با خود برد و باغهايشان را تبديل كرد به :
« جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ »
؛ يعنى تلخستان شور گز و اندكى سدر . سپس فرمود :
« ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ »
« 3 » . اين ناسپاسان را چنين جزا داديم ، آيا جز ناسپاسان را مجازات مىكنيم ؟
قوم سبأ از اقوام غير عربى بودهاند كه عرب شده و در يمن ساكن شده بودند و به اسم پدرشان سبأ بن يشجب بن يعرب بن قحطان ، قوم سبأ ناميده مىشدند ، چنان كه در تاريخ نقل شده است .
( 3 )
اعراب قبل از اسلام
( 4 )
1 - اعراب منقرض شده
شكى نيست كه شبه جزيره از قديم الايام موطن بسيارى از اقوام عرب بوده است و بعضى از آنها در اثر حوادث خاص آسمانى يا زمينى نابود شدهاند و اين به سبب اعراض از ذكر خدا
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 604 .
( 2 ) . الرعد ( 13 ) ، 11 .
( 3 ) . سبأ ( 34 ) ، 16 - 17 .