نيست كه احوال و اوضاع روم و آنچه را از آگاهى بدان سود مىبريم ، بيان كنيم . بنا بر اين نخستين آن امور ، به ترتيب سپاه ايشان است كه در آن بطريق « 1 » فرمانده بر ده هزار نفر است و با هر بطريق ، صد طومرخ « 2 » است و هر طومرخ فرمانده پنج هزار نفر است . و با هر طومرخ پنج طرنجار « 3 » است و هر طرنجار فرمانده هزار نفر است . و با هر طرنجار پنج قومس « 4 » است و هر قومس فرمانده دويست نفر است . و با هر قومس پنج قمطرخ « 5 » است و هر قمطرخ فرمانده چهل نفر است . و با هر قمطرخ چهار داقرخ « 6 » است و هر داقرخ فرمانده بر ده نفر است . امّا شمار لشكر ايشان ( روميان ) در قسطنطنيه كه دربار پادشاه است ، بيست و چهار هزار نفر است كه از ايشان 16 هزار نفر سوار و 8 هزار نفر پياده است .
سواران به چهار دسته تقسيم مىشوند كه نخستين آنها اسخلاريه « 7 » اند و امير ايشان دمستق « 8 » بزرگ است . و او امير كمانداران است . و فرمانده
هامش
( 1 ) بطريق : افسرى است از افسرهاى رومى كه ده هزار مرد زير فرمان دارد ، تعداد آنان دوازده بطريق است كه شش نفر هميشه در مركز مملكت در نزد پادشاه هستند و شش تن ديگر در اطراف مملكت به سر مىبرند . ( مفاتيح العلوم . خوارزمى ، ترجمه حسين خديوجم . ص 121 .
( 2 )Toumarkhes، در مفاتيح العلوم ، اين واژه به صورت طرخان آمده ، كه زير فرمان بطريق و بر پنج هزار مرد فرماندهى مىكند . ص 121 .
( 3 )Drungaires( 4 ) قمامسه جمع قومس (Comes - Qomes) است كه بر دويست مرد فرماندهى دارد .
مفاتيح العلوم . ص 121 .
( 5 ) (Qomtarkhe)Komtarkhe، مفاتيح آن را به صورت قنطرخ كه فرمانده چهل مرد است ، آورده .
ص 121 .
( 6 ) (deqarkhe)deKarkhe، فرمانده ده نفر است . مفاتيح . ص 121 .
( 7 )Scholarioi( 8 )Domestique، بزرگترين بطريقها و رئيس آنان ، او خليفه و وزير پادشاه است . مفاتيح العلوم ، 121 .