شرح مثنوى — صفحة 120

اصبع لطفست : حديث اين است كه : قَلْبُ الْمُؤْمِنِ بَيْنَ إصْبَعَيْنِ مِنْ أصابِعِ الرَّحْمنِ يُقَلِّبُه كَيْفَ يَشاءُ . ( 1 ) و نكتهء اصبعين به صيغهء تثنيه را با تأويل اشارت فرموده كه صفات حق - تعالى - لطف و قهر است و جمالى و جلالى است . و دل مظهر اينهاست . و به تأويل ديگر هم اشارت فرموده در مصراع دوم - كه قبض و بسط باشد . ولى به معنى اعم از آن چه در لسان سالكانست تا خاطر ملكى و خاطر شيطانى را نيز بگيرد . كه در حديث است كه : إنَّ فىِ الْقَلْبِ لِمَّتَيْنِ : لِمَّةٌ مِنَ الْمَلَكِ وَعْدٌ بِالْخَيْرِ وَلِمَّةٌ مِنَ الشَّيْطانِ ايعادٌ بِالشَّرِ . [ 130 ] يعنى در دل دو نزول است : نزولى از ملك كه آن خاطر ملكى است و نيك است و نزولى از شيطان است و آن خاطر شيطانى و وساوس آنست و شر است . و مىشود كه خواطر و خود مظهرين لطف و قهر را كه ملك و شيطان است در لطف و قهر و جمال و جلال مندرج كنيم ، اندراج مظهر در ظاهر . بنان : سر انگشتان .