شرح مثنوى — صفحة 64

بيشتر از سه روز ، و نسلى از ايشان باقى نماند ، و نيست بر روى زمين امروز مسوخى ، و آن چه واقع مىشود بر آنها اسم مسوخ مثل ميمون و خوك و خرس و نحو اينها ، اشباه آن صورند كه خدا بر ايشان غضب كرد . و بدان كه حق ، وقوع مسخ است به حسب تقليب ملكوت انسان به صور حيوانيه مناسبهء اعمال و اخلاق او ، چنان كه از مأثورات است در برازخ اعمال كه : يُحشَرُ الأشرارُ عَلى صُوَرٍ يَحسُنُ عِندَها اَلقِرَدَةُ وَالخَنازيرُ . ( 1 ) و چون مسخ ملكوتى باطن انسان شقى حق بود ، تقليب به اقبح را فرمود . چگونه مسخ نباشد و حال آن كه تقليب به ادنى مسخ بود و در ادنى هم تقليب به كوكب مضيئ چندان معذورى نداشت . لهذا در قياس اولوى بنا را بر صحت اخبار تقليب به زهره و سهيل گذاشته كه اگر تقليب ملكوتى نفس مسخ است ، و لا ريب فيه ، پس خاك و حشيش و زر و نقره و آب و گل شدن چگونه مسخ نباشد ؟ زيرا كه نفس چون بسيار لطيف است بهر چه رو آرد رنگ او بريزد ، بلكه بنا بر اتحاد مُدرِك با مُدرِك كه : « اى برادر تو همين انديشه اى » عين او شود ، چنان كه جاى ديگر فرمايد : « اين به خاك اندر شد و گل خاك شد » .