4 . در سؤالى كه احمد بن اسحق بن سعد اشعرى از امام عسكرى عليه السّلام پرسيده آمده است : « . . . از خضر و ذو القرنين چه سنتى در مورد آن حضرت جارى مىشود ؟ » امام عليه السّلام در جواب فرموده است : « به درازا كشيدن غيبت ، اى احمد ! . . . » « 1 »
5 . حنّان بن سدير به نقل از پدرش از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند كه فرمود : « قائم ما غيبتى دارد كه طولانى مىشود . » عرض كردم : « يابن رسول اللّه ! علت آن چيست ؟ » فرمود : « خداوند نمىخواهد اين امر انجام شود مگر اينكه تمام سنتهايى را كه پيامبران در غيبتهايشان داشتهاند ، در اين غيبت قرار دهد و اى سدير ! - بنابراين بايد تمام مدت مجموع غيبتهاى پيامبران ، در اين غيبت وجود داشته باشد . خداوند مىفرمايد :
لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ
« 2 » « مرحلهاى پس از مرحلهء ديگر را سير خواهيد كرد » مقصود اين است كه سنتهاى گذشتگان در مورد شما جارى خواهد شد . » « 3 »
گفتار ما
آنچه از مجموع اين روايات به دست مىآيد اين است كه سنتهايى از سنن پيامبران عليهم السّلام دربارهء حضرت حجت عليه السّلام جارى مىشود و آن حضرت در بعضى مسائل و وقايع با آنها مشابهتى دارد . علت اين مطلب براى ما روشن نيست و فقط شايد بتوان گفت كه اين سنتها ، نشانهها و اشارههايى بر امامت و ولايت آن حضرت است تا اينكه پيروان حق و طرفداران خط هدايت ، راه را گم نكنند . چنان كه روايت هشتم از باب سوم شاهد خوبى بر درستى اين احتمال است .
امّا روايت اول و پنجم در صدد بيان مطلب ديگرى است و آن مطلب - احتمالا - اين است كه غيبتهاى پيامبران براى آزمايش امّتشان بوده است و مقدار طولانى شدن دورهء آزمايش هر امت بر حسب نقص و كمال عقلى و ايمان و اقبال و توجه آنان به فطرت توحيدى خودشان است و از آنجا كه امت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ، از اين جهات ، كاملترين امتها هستند ، هم در زمان خود پيامبر و هم در زمان جانشينان ايشان به قدر
هامش
( 1 ) . اثبات الهداة ، ج 3 ، ص 479 ، روايت 180 .
( 2 ) . انشقاق : 19 .
( 3 ) . اثبات الهداة ، ج 3 ، ص 486 ، روايت 212 .