بارى سلجوقيان كه در اثر موفقيتهاى خود در مغرب قدرت يافته بودند - با وجود قرارداد دوستى و پشتيبانى متقابل بين غزنويان و قراخانيان - دوباره در مشرق نيز به حمله دست زدند . مسعود ناگزير شد با قشونى كه در اثر راهپيمايى طولانى در مناطق لميزرع بسيار خسته شده بود به جنگ ايشان بشتابد و البته جاى تعجب نبود كه وى در روز سوم ژوئن 1040 ميلادى ( 8 رمضان 431 هجرى ) « 1 » در دشت دندانقان ( تاش رباط ) مقهور سلجوقيان گشته ، با شتاب از آنجا گريخت و خود را نجات داد . بدين ترتيب راه خراسان براى سلجوقيان گشوده شد و مودود پسر مسعود نيز توانست همّ خود را تنها به دفاع از سرزمين مركزى غزنويان محدود نمايد « 2 » .
اندكى پس از آن ، موقعى كه مسعود به سوى هندوستان پيشروى مىكرد بلافاصله در آن طرف رود سيحون ، دستخوش حوادث ناگوارى گرديد : يعنى قسمتى از سپاهيانش محمد برادر كور وى را بر ضد او به رهبرى و سردارى برگزيدند ( 21 نوامبر 1040 برابر سيزدهم ربيع الثانى 432 هجرى ) ، و پس از چند روز مسعود در ضمن جنگى از برادرش شكست خورد و در قلعهاى كه خود او انتخاب كرده بود ، زندانى گرديد . اما به زودى - در پيرو توافق عدهاى از خويشاوندانش به قتل رسيد و اموالش غارت شد ( 29 ژانويهء 1041 ميلادى
هامش
( 1 ) - روز وقوع حادثه سهشنبه بوده است نه - آنطورى كه گرديزى نقل مىكند - جمعه .
( 2 ) - گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 107 به بعد ؛ - راوندى ( راحة الصدور ) ، صفحات 101 تا 103 ؛ - مستوفى ( تاريخ گزيده ، صفحات 434 تا 437 ) ؛ سمعانى ( كتاب الانساب ، عكسى ) ص 230 ؛ - العراضة فى حكايات السلجوقية ( فهرست : 165 ) ، ص 293 به بعد . و نيز :Tolstov , Civ . 271 ; Cahen 55 - 65 . - B . N . Zachoder im « Russkij Istoriceskij zurnal » , Leningrad 1943 .همين مقاله اكنون به زبان تركى در :« Belleten » . XVIII / 72 , S . 581 - 587 .