« در روزگار خود شاعر معروف عراق بوده و در رقت شعرى گوى سبقت ربوده ، و بسال 1025 به دنيا آمده و در بصره بزرگ شده و در همانجا علم و ادب را فرا گرفته است . شعر نيكو مىگفته و در آغاز فقير بوده ، آنگاه با سيد على خان يكى از فرمانروايان بصره - از سوى حكومت صفويه در ايران - پيوند حاصل كرده است . سيد على خان كه در آن هنگام عراق و بحرين را تسخير كرده بود ، مورد مدح و ستايش اين شاعر قرار گرفته ، و بيشتر اشعارش بنام او و در ستايش و مدح خاندان پيغمبر - صلوات اللَّه عليهم - بوده است . و از اين رهگذر ، مورد نواخت اين امير قرار گرفته است .
ابن معتوق ، از بزرگان شيعه و در روزگار دولت غاليان شيعه مىزيسته است . در شعر خويش دربارهء تشيع ، راه افراط سپرده و در مدح على عليه السّلام و امام حسن و امام حسين عليهما السّلام سخنانش از حدود شرع و عقل تجاوز كرده ، و شعرش به كثرت استعارات و تشبيهات و رقت شعرى ممتاز است » .
« امينى » مىنويسد : اين شاعر ، از حيث نسب و حسب علوى نبوده ، بلكه علوى بودنش از طريق گفتار و ادب بوده است . و بداشتن ابداع ، از بقيهء شاعران دوستار خاندان وحى - صلوات اللَّه عليهم - كه ميانه رو و از هر افراط و تفريطى بر كنار بوده ، و در مدائح خود بدنبال راه شرع و عقل بودهاند ، و خاندان نبوت و حاملان پرچم خلافت الهى را مدح گفتهاند - ، امتياز داشته است . همچنين است حال دولت صفويه كه علوى بودند ، و بنا براين پندار اسكندرى كه صفويه از غاليان شيعه بودند ، درست نيست . و هر آنچه اين شاعر و ديگر شاعران صفوى از فضايل و سير و مكارم ائمه هدى - صلوات اللَّه عليهم اجمعين - سرودهاند ، همه حقايقى بودهاند كه عقل در برابر آن خضوع مىكند ، و منطق آن را مىپذيرد ، و هرگز از اصول مسلم دينى بيرون و منحرف نيست . بلكه اين اتهامى كه اين شخص بر شاعر ما و ديگر شاعران بسته ، و آنها را غاليان و افراطگرانى دانسته ،
الغدير ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص١٨٦