اما از احمد حنبل و برخى از علماى ظاهرى چنين رسيده كه همهء تكبيرها واجب است » . ( 1 ) و در جاى ديگر مىنويسد : « طحاوى به اين نكته توجه داده كه اجماع بر اين تعلق گرفته كه هر كس تكبير ( به هنگام رفتن به ركوع و سجود و برخاستن از آن ) را ترك كند نمازش درست است ، و اين رأى به علت آنچه از احمد حنبل در دست مىباشد مورد تأمل است . به موجب مذهب مالكى دربارهء اين كه نماز در صورت نگفتن تكبير باطل باشد اختلاف نظر هست ، لكن اين مستلزم آن است كه قبلا اجماعى صورت گرفته باشد » . ( 2 )
نووى در شرح « صحيح » مسلم مىنويسد : « بدان كه تكبيرة الاحرام واجب است و ديگر تكبيرها مستحب است و اگر كسى آنها را نگويد ، نمازش درست است فقط از فضيلت و ثوابى و پيروى سنت محروم مانده است . اين رأى همهء علما است به استثناى احمد بن حنبل كه به موجب يكى از دو روايتى كه در اين مسأله از وى در دست است همهء تكبيرها را واجب دانسته است . »
شوكانى در « نيل الاوطار » اين را كه تكبير گفتن به هنگام رفتن به ركوع و سجود و برخاستن از آن امر شرعى است و خلفاى چهارگانه و ديگران و سپس تابعان به آن عمل مىكردهاند به شرح آورده مىگويد : عموم فقها و علماء بر اين عقيدهاند . ابن منذر اين را از ابوبكر صديق و عمر بن خطاب و ابن مسعود و ابن عمر و جابر و قيس بن عباد و شافعى و ابو حنيفه و ثورى و اوزاعى و مالك و سعيد بن عبد العزيز و عامهء دانشمندان روايت كرده است . بغوى در « شرح السنة » مىگويد : امت دربارهء اين تكبيرها اتفاق نظر دارد . ( 3 )
زرقانى در شرح « الموطأ » از ابن عبد البر نقل مىكند كه دربارهء كسى كه اين تكبيرها را نگويد اختلاف نظر هست . ابن القاسم مىگويد : اگر سه تكبير را نگويد بايد سجدهء سهو بجاى آورد و گرنه نمازش باطل خواهد بود ، و اگر يك يا دو تكبير را نگويد نيز بايد سجدهء سهو بجاى آورد و اگر بجاى نياورد اشكالى
هامش
( 1 ) . 2 / 215 .
( 2 ) ص 216 .
( 3 ) نيل الاوطار 2 / 265 .